فصول الأعراض ( شرح حدود الأمراض ) — الصفحة ١٣٧
خصب
سكون تحتانى قسم چهارم از جرب العين‌ست و مر فى باب الجيم و تسمية علل مسطوره مساعده معانى لغويه است
فصل هفتم در خاء معجمه با شين معجمه
فصل هفتم در خاء معجمه با شين معجمه
مشتمل بر سه مرض
خشك‌ريشه
خشك‌ريشه
بضم اول و سكون ثانى و كاف و كسر راء مهمله و سكون تحتانى و فتح شين معجمه و هاء موقوفه عبارت از جراحت يابسه است كه با وى از جنس رطوبات هيچ نباشد و اين لفظ معرب از خشك‌ريش فارسىست چه ترجمه خشك بتازى يابس و معنى ريش جراحت‌ست
خشم
خشم
بفتح اول و ثانى و سكون ميم آنست كه بسببى از اسباب چون انسداد مجرائ انف بروئيدن گوشت زائد يا بتولد ورم يا بانصباب خلط لزج از مقدم دماغ يا به تراكم ريح غليظه و حدوث سده در مصفات از ماده لزجه غليظه و استيلاء سوء مزاج كيف ما كان بر مقدم دماغ و بر زائدتين شيهتين بحلميتى الثدى قوت شم بالكل فاقد و منعدم گردد و سر در ان عدم وصول هواء متكيف بشامهء يا فتور در انفعال وى از آنست و بالجمله با وجود گوشت زائد و آماس و ثقل مقدم راس و بعسرت خروج ريح هنگام و مزون عليل در انف و معهذا يك سوراخ بينى على الدوام منسد بودن و عدم خروج رطوبات با وجود انفتاح منخرين مع تغير كلام و گرديدن آن مانا بدانكه كسى از بينى سخن كند و آثار سوء مزاج چون اسباب ما تقدم و احساس حرارت در مقدم سر و برآمدن رطوبات خام قليل المقدار و حدوث علت عقب امراض حاده و بعد تدابير مرطبه و بر تقدير مادى بودن خروج رطوبات نضجه در حار و احساس ثقل قليل در بارد شاهد بود انتباه گوشت زائد مجرى بينى را بواسير الانف گويند و در باب موحده گذشت و ورمى كه در ان حادث شود از آنكه بدستور و بيان نرم و بنا بر تراكم خون بظهور عروق كثيره كه بعضى از انها سرخ و بعضى سبز باشد مىباشد به بسفائج كه رو بيان باشد و به كبير الارجل اشتهار دارد و صاحب كامل در وجه تسميه آن گفته كه چنانچه حيوان مذكور هنگام رويت صياد منخرين خود را به پاها منسد مىسازد تا دمزدن ظاهر نشود و وى آن را مرده پندارد و دست از صيد كردن بازدارد كذلك ورم مذكور بسد منخرين صاحب خود مىپردازد و كفى به وجهانى التسمية هذا اكنون بايد دانست كه اين ورم گاهى متقرح شود و گاهى به تسرطن گرايد و عليل در اين حالت در حماليق خود تمدد يابد
خشونه
خشونه
بضم اول و ثانى و سكون واو و فتح نون و سكون فوقانى ضد ملاستست و خشن بفتح اول و كسر ثانى و سكون نون چيزى ذى خشونة را گويند و فارسى اينان درشتى و درشت‌ست
فصل هشتم در خاء معجمه با صاد مهمله
فصل هشتم در خاء معجمه با صاد مهمله
و فيه مرض واحد
خصب
خصب
بكسر اول و سكون ثانى و موحده سمن و فربهىست و افراط وى على ما لا يخفى