فصول الأعراض ( شرح حدود الأمراض ) — الصفحة ١٣٦
خزفى
اختلاف اعصبين حس و حركت خدر بىعسر و دشوارى حركت بمنصهء ظهور رسد انتهى محصله مع ما يفيده و در بعض انواع خدر كه بسبب حدوث سوء مزاج بارد در عضو به تكثيف اعصاب و تغليظ قوام ارواح و ابخره انجامد عليل در حين حركت روح مذكور و بخار مزبور در عضو مسطور چيزى شبيه ؟ ؟ ؟ بدبيب نمل و خليدگى سوزن دريابد و مولانا سمرقندى اين را در ذيل علامات كليه اين علت ثبت نموده و هو كما ترى و بالجمله از بهر بطلان يا نقصان نفوذ روح و قوت حساسه سستى اندام و فتور در اين مرض لازم بود پس تسميهء موسوم باسم عرض لازم باشد فتامل و اسباب جزئيه عدم سلوك روح و قوت حساسه بسيارست چون ضغطهء عصب بهروجه كه باشد و فساد مزاج روح بشرب سم بارد باشد چون افيون يا حار مانند بيش يا لسع حيوانات زهردار مثل مار و كژدم و وقوع سده در عصب از خلط خام با خون يا غلبهء يبوست و غلظت جوهر روح از استيلاء برد مكثف بر عضو و اسباب ما تقدم و علامات غلبه بلغم چون ترهل تن و كسل و بياض رنگ بدن و غير ذلك و آثار جوش خون چون حمرت لون و مانند آن و نشانهاى تشنج يابس و غلظت اعصاب مع انتفاع از استعمال مسخنات بر ان شاهد باشد فائده شيخ الرئيس گفته كه هرگاه در عضوى از اعضا خدر دائم گردد و استحكام پذيرد و زوال آن باستفراغ صورت نه‌بندد و تعقيب بدوار كند اعنى پس از ان دوار افتد منذر بسكته بود
فصل پنجم در خاء معجمه با راء
فصل پنجم در خاء معجمه با راء
مهمله مشتمل بر سه مرض
خراج
خراج
بضم اول و فتح ثانى و الف و جيم در ماهيت آن اختلاف‌ست هر ورمى كه رو بجمع مده آرد اما تا حال منفجر نشده باشد در اصطلاح جمهور اطبا بخراج موسوم گردد و عام‌ست كه ورم مذكور حار باشد يا بارد هذا ما افاده العلامة و اشرنا اليه فى بحث تفرق الاتصال فتذكر و بعضى اين اسم را بورم حار كه شروع در تقيح و اجتماع ريم كند مخصوص داشته‌اند و مولانا نفيس گفته كه خراج عبارت از ورم گرم كبيرالحجمست كه در داخل آن موضعى باشد كه بسوى آن ماده منصب شده متقيح گردد
خرس
خرس
بفتح اول و ثانى سكون سين مهمله اصلا و صناعة بكم‌ست و مر فى باب الموحدة و فارسى آن گنگى و گنگ شدن ست و صاحبش را بتازى اخرس بر وزن ابكم و به فارسى گنگ بالضم گويند
خرف
خرف
بفتح اول و ثانى و سكون فاء لغة و اصطلاحا عبارت از فساد عقل‌ست كه بسبب كبرسن بهم رسد
فصل ششم در خاء معجمه با زاء
فصل ششم در خاء معجمه با زاء
معجمه مشتمل بر سه مرض
خزب
خزب
بفتح اول و سكون ثانى موحده تهبج‌ست كه در چهره و جلد بر هيئت اماس بلادرد ظاهر شود و مر التهبج فى باب الفوقانى
خزباز
خزباز
بالكسر خازبازست و مر فى فصل الالف من هذا الباب
خزفى
خزفى
بفتح اول و ثانى و كسر فا و