فصول الأعراض ( شرح حدود الأمراض ) — الصفحة ١٣٥
خدر
حوقال
حوقال
نيز آمده عبارت از ضعف قوى شهوانى و عجز انسان از قوت مباضعه و جماعست و تسميه مرضين مذكورين باسمين مسطورين بمساعدت لغتست
باب الخاء المعجمة
باب الخاء المعجمة
و فيه خمسة عشر فصلا
فصل اول در خاء معجمه با الف
فصل اول در خاء معجمه با الف
و در وى يك مرضست
خارباز
خارباز
بفتح اول و الف و زاء معجمه و موحده مفتوحه و الف دوم و زاء معجمه ثانى و وى هميشه مكسور باشد زيرا كه اين لفظ مبنى بر كسرست و بحذف الف و كسر خاء معجمه اعنى
خزباز
خزباز
نيز آمده و سيجئ ان شاء اللّه تعالى فى فصل الزاء المعجمة من هذا الباب و بالجمله وى لغت و اصطلاحا عبارت از درد گلوست بهر سبب كه باشد
فصل دوم در خاء معجمه با موحده
فصل دوم در خاء معجمه با موحده
مشتمل بر دو مرض
خبث النفس
خبث النفس
بضم اول و سكون ثانى و مثلثه مضاف الى لفظ النفس عبارت از ضجر و غمست كه بىسبب ظاهرى بمنصه ظهور رسد و اطلاق اين لفظ حسب عرف لغت و عام بر ازالة و زبونى اخلاق نفس متعارفست و منه رجل خبث النفس و المناسبة بينة لا يحتاج الى البيان
خبطه
خبطه
بفتح اول و سكون ثانى و فتح طاء مهمله و هاء موقوفه و
خباطة
خباطة
باضافت الف بعد موحده اصلا و صناعة بطريق اشتراك لفظى تارة بر زكام و اخرى بر حالتى مانا بحيرت و همان كه بتلد حواس از لوازم ويست اطلاق يابد و صداع خبطى كه سبب آن استيلاء برودت ساذجه بر دماغ باشد از همين ماخوذست چه صداع مذكور خالى از حالت مزبور نباشد
فصل سوم در خاء معجمه با جيم
فصل سوم در خاء معجمه با جيم
و فيه مرض واحد
خجل
خجل
محركتين و سكون لام تحير و دهشت ست كه بر سبيل استحيا به انسان دست دهد و بالجمله كيفيتىست نفسانيه كه روح و حرارت غريزيه بتبعيت آن اولا بسوى داخل و ثانيا به طرف خارج حركت نمايد لهذا رنگ صاحبش در ابتداء بصفرة و پس از ان بحمرت گرايد
فصل چهارم در خاء معجمه با دال
فصل چهارم در خاء معجمه با دال
مهمله و فيه ايضا مرض واحد
خدر
خدر
بفتح اول و كسر ثانى و سكون راء مهمله در لغت بمعنى فتورست و شيخ بو على گفته كه در كتب قوم اين لفظ باستعمالات مختلفه مستعمل مىشود بعضى ويرا مرادف رعشه دانستهاند و اكثرى از متقدمين اين مرض را فقط بنقصان حس مخصوص دارند اما مختار ما و اكثر اطبا آنست كه وى علتىست آلى كه آفتى در حس لمسى اعضا آليه اعنى بطلان يا نقصان بحسب قوت سبب و ضعف آن احداث نمايد و اكثر بعسر حركت عضو مخدر بر مجرى طبيعى يار باشد پس اگر سبب قوى بود خالى از استرخاء و الّا عارى از رعشه نباشد چه قوت حس تا كه قوت حركت باطل نشود و ممتنع نگردد زيرا كه احساس انفعالست و حركت فعل و ظاهرست كه در اول ادنى قوت كفايت كند و ثانى محتاج قوت قويه است و چون كار بدان حد رسد كه قوت يسيره لطيفه هم باطل شود پس حال قوت قويه چگونه باشد و باشد كه در بعضى احيان اعنى هنگام