فرهنگ فارسى برهان قاطع ( فارسى ) — الصفحة ٩٢٤

نيم‌كاره -

چنان كه به درد آيد .

نيلگرى كردن -

نيلگرى كردن -

كنايه از سبزه رويانيدن باشد .

نيلگون پرده‌ها -

نيلگون پرده‌ها -

كنايه از آسمانها است .

نيلگون خيام -

نيلگون خيام -

با خاى نقطه‌دار به معنى نيلگون پرده‌هاست كه كنايه از آسمانها باشد .

نيلگون وطا -

نيلگون وطا -

به كسر واو به معنى نيلگون خيام است كه كنايه از آسمانها باشد .

نيلوپر -

نيلوپر -

با باى فارسى بر وزن و معنى نيلوفر است و آن گلى باشد معروف گويند كه با آفتاب از آب سر بيرون مىآورد و باز با آفتاب فرود مىرود و گويند مرغى به وقت فرو رفتن نيلوفر در ميان نيلوفر درمىآيد و صباح كه نيلوفر از آب برمىآيد و دهان مىگشايد آن مرغ مىپرد و مىرود و شب از آب هيچ زحمت نمىكشد .

نيلوپرك -

نيلوپرك -

به سكون كاف فارسى به معنى نيلوفر است كه گلى باشد معروف .

نيلوپل -

نيلوپل -

با لام بر وزن و معنى نيلوپر است .

نيلوفل -

نيلوفل -

با فا بر وزن و معنى نيلوپل است كه گلى باشد معروف .

نيله -

نيله -

بر وزن حيله عصاره و فشارده نيل را گويند و نيلج معرب آنست و به معنى كبود هم هست و آن رنگى باشد معروف و بيشتر بر اسب و استر اطلاق كرده‌اند .

نيلى بحر -

نيلى بحر -

كنايه از آسمان است .

نيلى پرده -

نيلى پرده -

به معنى نيلى بحر است كه كنايه از آسمان باشد .

نيلى حقه -

نيلى حقه -

به معنى نيلى پرده است كه كنايه از آسمان باشد .

نيلى دواير -

نيلى دواير -

به فتح دال ابجد كنايه از آسمانها باشد .

نيم -

نيم -

بر وزن ميم معروف است كه نصف باشد و نام درختى است در هندوستان كه برگ آن زخم را نافع است .

نيماد -

نيماد -

بر وزن بيداد به معنى تميز است و آن قوتى باشد كه فرق ميان حق و باطل به او ميسر شود .

نيم اشكى -

نيم اشكى -

به كسر همزه و سكون شين نقطه‌دار و فتح كاف و نون به تحتانى كشيده نام حلوايى است كه به نيم‌شكرى شهرت دارد .

نيم ترك -

نيم ترك -

به فتح فوقانى و سكون راى بىنقطه و كاف كلاه خود را گويند و آن كلاهى باشد از آهن كه در روزهاى جنگ بر سر نهند .

نيم‌تن -

نيم‌تن -

به فتح فوقانى و سكون نون نيم‌تنه و ارخالق را گويند .

نيم چرخ -

نيم چرخ -

به فتح جيم فارسى و سكون راى بىنقطه و خاى نقطه‌دار كمان تخش را گويند و آن نوعى از كمان است .

نيم جوسنگ -

نيم جوسنگ -

سنگى را گويند كه به وزن نيم جو باشد يا مقدارى كه به وزن نيم جو باشد .

نيمچه -

نيمچه -

به فتح جيم فارسى جامه و بالاپوش كوتاه باشد و شمشير و تفنگ كوتاه را هم مىگويند .

نيم‌خانه مينا -

نيم‌خانه مينا -

كنايه از آسمان است .

نيم خايه -

نيم خايه -

با خاى نقطه‌دار بر وزن بيل پايه گنبد و گنبدى را گويند و كنايه از آسمان ظاهر است كه نصف آسمان باشد .

نيم دست -

نيم دست -

به فتح دال ابجد بر وزن نيم‌بست مسند كوچك را مىگويند چه دست به معنى صدر و مسند عالى باشد .

نيم دينار -

نيم دينار -

و نيمه دينار كنايه از لب معشوق است .

نيم راست -

نيم راست -

با راى بىنقطه به الف كشيده و به سين سعفص و تاى قرشت زده نام پرده‌ايست از موسيقى .

نيم روخاكى -

نيم روخاكى -

به كسر ميم در اصطلاح يك طرف روى را بر زمين گذاشتن باشد .

نيم روز -

نيم روز -

معروف است يعنى نصف روز و آن رسيدن آفتاب است بر دايره نصف النهار و ولايت سيستان را نيز گويند به اين سبب كه چون سليمان عليه السلام به آنجا رسيد زمين آن را پر آب ديد ديوان را فرمود تا خاك بريزند در نيم روز پر خاكش كردند و بعضى گويند خسرو چين تا نيم روز آنجا را لشكرگاه كرده بود و وجوهات ديگر نيز دارد و نام پرده‌ايست از موسيقى و نام لحن بيست و نهم است از سى لحن باربد .

نيم سفته -

نيم سفته -

معروف است كه نيم سوراخ كرده شده باشد و كنايه از سخن ناتمام و سربسته هم هست و تراوش اندك را نيز گويند .

نيم شكرى -

نيم شكرى -

نام حلوايى است مشهور به نمك شكرى .

نيمق -

نيمق -

و نيمقا با قاف به لغت يونانى نيلوفر را گويند و آن گلى است معروف .

نيم‌كاره -

نيم‌كاره -

با كاف بر وزن شيرخواره به معنى شاگرد باشد و مزدور را نيز گويند و هر چيز ناتمام را هم