دارونامه طوبا ( گزيده داروهاى مجرب پزشكى ايرانى ) ( فارسى ) — الصفحة ٠.٣٠
8 . قانون مقدار شربت
عقيلى )
7 . قانون منع
7 . قانون منع
قانون منع در حوزه استفاده از داروهاى سمى به تنهايى و استفاده از داروهاى مجهوله است . از آنجا كه در باب داروهاى سمى موضوع روشن است ، تنها به ذكر سخن حكيم عقيلى درباره داروهاى مجهول بسنده مىكنيم :
در صورت احتياج به استفاده از داروى مركب ، ادويهء مركبهء مجربهء متداولهء حكماء و اطبّاى ما تقدّم و ما تأخّر و آنچه به تجربهء طبيب آمده و به كرّات و مرات استعمال نموده در اشخاص و امزجه و ازمان و اسنان متنوعهء متكثره ، بهتر از مجهولهء غير مجربه است . ( قرابادين عقيلى )
8 . قانون مقدار شربت
8 . قانون مقدار شربت
اصطلاح مقدار شربت در پزشكى ايرانى سه معنا دارد : مقدار استفاده از مفردات در بيمارىها ؛ مقدار استفاده از مفردات در ساخت مركبات ؛ و مقدار استفاده از مركبات در درمان بيمارىها .
در نحوه تعيين مقدار استفاده از يك داروى مركب ، ميان اطبا اختلاف وجود دارد . حكيم عقيلى در اين باره مىنويسد :
بدان كه مقدار شربت را بعضى نسبت به امزجه سابقه ، و جمعى قياس به معتدل المزاج تعيين مىكنند . طايفه [ اى ] قدرى را مشروط داشتهاند كه كمتر از آن مؤثر نباشد ، و گروهى مقدارى را اعتبار نمودهاند كه زياده از آن نتوان استعمال نمود ، و اكثريت نسبت به ضعيف المزاج ، و قومى موافق قوى المزاج قدر معاجين ساختهاند . و اولى مراعات حد وسط و احتياط است ؛ و الله اعلم . ( قرابادين عقيلى )
در هر حال ، مقدار شربت يك مفرد در ساخت يك داروى مركب ضوابطى دارد كه حكيم عقيلى آن را چنين بيان مىكند :
بدان كه ضابطه در اين چنان است كه چون تركيب كنند ادويهاى چند را كه براى هر يك غرضى خاص و منفعتى معين باشد ، بايد كه مقدار شربت هر يك از آنها نسبت به ديگرى مانند نسبت غرض مطلوب از هر يك باشد . مثلًا :
* اگر اغراض ، متساوى باشند - اعم از آن كه مقادير شربات مفردات متساوى باشند يا مختلف - بايد كه بگيرند از هريك از آنها جزئى از مقدار شربت كامل آن به قدر مرض و حاجت مطلوب به حسب سُمىِ عدد ادويه ؛ يعنى جزء مخرج آن را مانند خمس از خمس و ربع از