سفرنامه هاي ونيزيان در ايران ( فارسى ) — الصفحة ٤٧٩
6 . سفرنامهء وينچنتو دالساندرى
اين شاه نسبت به سرزمينهايى كه سلاطين عثمانى از او گرفته‌اند ادعا دارد .
اين نواحى از يك طرف ، از رود فرات تا بابل امتداد دارد ؛ و از جانب مغرب تا نواحى دياربكر و ارمنستان صغير كه مشتمل است بر اورفه ، ماردين « 1 » ، بيره ، عادل‌جواز ، بدليس « 2 » ، وان ، وسطان ، كاشان « 3 » ، كلسچى « 4 » ، هاليگان « 5 » و بايبرت و ديگر جاها . مردى مسيحى به نام لوند اوغلى « 6 » كه شهريار گرجستان است نسبت به شاه طهماسب فرمانبردار و وفادار و خراجگزار است . هر سال بيست هزار دوكات به شاه مىپردازد و كشورش نزديك درياى مازندران است . اگر ميان ايران و عثمانى جنگى روى مىداد اين شاهزاده مىتوانست با ده هزار سوار گرجى نيرومند دلاور ، شاه ايران را يارى كند .
پاره‌اى از طوايف ترك نيز هستند به نام چيندى « 7 » ساكن بعضى از كوههاى ارمنستان صغير ، در سمت درياى مديترانه ؛ عدهء اين چينديها اگر همه متحد شوند به هفت هشت هزار سوار مىرسد كه همه مردانى زبده‌اند و پيوسته آرزومند جنگ با عثمانيان .
اى حضرت شاهزاده و اى نجباى معظم جمهورى ونيز ، اين بود آنچه با سعى و همت در امور كشور ايران در طى مدت بيست و يك ماه مشاهده كرده‌ام يعنى از روزى كه خاك پاى شما عاليجنابان را ترك گفته و به ايران رفته‌ام تا هنگامى كه به ونيز بازگشته‌ام .
( 1 ) . در متن Merdia و در حاشيه Mardin . ( 2 ) . در متن Adiligus Bitis و در حاشيه عادل‌جواز و بدليس . گرى عادل‌جواز را ارز الجواز Aradh el Jivaz مىنويسد ! ( 3 ) . در متن كاسان و در حاشيهء گرى كاشان Kashan كه قطعا اشتباه است و چنان‌كه در حاشيهء ص . 270 نوشته‌ام شايد مراد حصن‌كيف باشد . - م . ( 4 ) . Calasci ( 5 ) . Haligan ( 6 ) . در متن Lentul Deghi و در حاشيه Lentul Ogli يا لونت اوغلى Levent Ogli ، رجوع كنيد به صفحهء 214 . ( 7 ) . مىپندارم كه اينها قزلباشهاى ديرسون Deyrsun و قره‌داغ نزديك مرعش باشند . اينان هنوز دشمنان سرسخت عثمانيانند ؛ هرچند در سرزمين آنان اقامت دارند ولى از نظر اصول عقايد مذهبى با ايرانيان بيشتر سازگارى دارند .