سفرنامه هاي ونيزيان در ايران ( فارسى ) — الصفحة ٢٨٦
ديباچهء جووان باتيستا راموزيو « 1 » بر سفرنامهء جووان ماريا آنجوللو « 2 »
خوانده مىشود و براى پانّونيا « 1 » كه اينك مجارستان نام دارد ؛ و نيز براى بسيارى ديگر از كشورها كه برشمردن آنها مايهء ملال خاطر است . اما از ذكر نام يونان بينواى دردمند نمىشكيبم ، يونانى كه همهء نويسندگان روزگار كهن ، آن را ستوده‌اند و در قديم كانون دانش و سرمشق انسانيت بوده است ، اما اكنون خوار و زار در چنگ امپراتورى عثمانى افتاده است و طوايف وحشى و بىفرهنگ در آن خانه كرده‌اند .
اين بلا بر سراسر آسيا فرود آمده است زيرا چنان كه در سفرنامهء ماركو پولو و سفرنامهء مرد ارمنى « 2 » مىخوانيم تاتاران از حدود ختا و ختن دست به ايلغار زده و همهء كشورهاى آسيا را گشوده و در سرزمينهاى جديدى كه مسكن گزيده‌اند نام شهرستانها را دگرگون كرده و نامهايى كه با ذهن فاتحان مأنوس بوده است بر آنها نهاده‌اند . چنان كه شهرستانهاى مرو « 3 » و باختر « 4 » و سغد « 5 » را كه در مجاورت درياى مازندران قرار دارد چون به دست جغتاى برادر خان بزرگ « 6 » گشوده شد از ايالت تركستان كه آن سوى جيحون و سيحون است جدا كردند و نام آنها را اولوس جغتاى « 7 » نهادند .
گروهى بيشمار نيز آمدند و در آسياى صغير رحل اقامت افكندند يعنى در بىتىنيه « 8 » و فريجيه « 9 » و كاپادوكيه و پافاگونيه « 10 » و نام آن را تركيه « 11 » نهادند . در همان زمان كه هلاگوخان « 12 » كه خود را سرور ماد و پارت و ايران ( عجم كنونى ) « 13 » گردانده بود چون درگذشت جانشينان وى به آن نواحى نامهاى گوناگون دادند ، حتى در روزگار
( 1 ) . Pannonia ( 2 ) . در متن the Armenian . مقصود از مرد ارمنى نمىدانيم كيست ! - م . ( 3 ) . Margiana ( 4 ) . Bactriana ( 5 ) . Sodiana ( 6 ) . Great Can مراد از خان بزرگ اوكتاى قاآن است كه برادران ماركو پولو در سفرنامهء خود از او بنيكى ياد كرده‌اند و از عظمتش داستانها زده و نامش را در روزگار خود بر سر زبان مردم اروپا افكندند . - م . ( 7 ) . در متن كشور جغتاى the country of Zacatai كه در تواريخ فارسى و مغولى به اولوس جغتاى معروف است . - م . ( 8 ) . Bithynia ( 9 ) . Phrygia ( 10 ) . Paphagonia چنين است در متن و صحيح پافلاگونيه است . - م . ( 11 ) . Turkey ( 12 ) . در متن Hoccota Can و در حاشيهء گرى : « هلاگو خان ، فرزند و جانشين چنگيز بزرگ ، و فاتح بغداد » . ( 13 ) . در متن Azemia و در حاشيه « عجمى » كه مراد همان عراق عجم است .