سفرنامه هاي ونيزيان در ايران ( فارسى ) — الصفحة ٢٥٧

كتاب دوم

آمديم بر سر كارى كه انجام دادنش را بر خود فرض دانسته‌ايم . پس مىگوييم كه بعد از مرگ اغورلو محمد اوزون حسن مدتى كوتاه زيست و در شب عيد خاچ‌شويان ، در سال 1478 م . [ 882 ه . ق . ] درگذشت ، و از خود چهار پسر برجاى نهاد كه سه تن از يك مادر ، و يكى از دسپينا خاتون دختر امپراتور طرابوزان « 1 » بود .

اين پسر در همان شب مرگ پدرش به دست سه برادر ديگر كشته شد . هر سه چنان عشق به سلطنت داشتند كه همين مايهء رشك و بيزارى ايشان نسبت به هم شد تا حدى كه پسر دوم برادر مهتر « 2 » را كشت و فرمانرواى يگانه شد و نام او يعقوب بود . « 3 »

دسپينا پيش از اين واقعه از شوهر خود جدا شده بود و در مرز دياربكر « 4 » در شهر خرپرت « 5 » مىزيست و در همان جا بود كه مرد و وى را در شهر در كليساى جرجيس پاك « 6 » به خاك سپردند و مزارش حتى تا امروز زيارتگاه است . « 7 » اوزون حسن از وى سه دختر داشت نخستين مارتا بود كه به عقد شيخ حيدر « 8 » فرمانرواى اردبيل « 9 » درآمد و آن شهرى است در شمال شرق تبريز و بين اين دو نقطه سه روز راه است .

( 1 ) . مقصود كالو يوحنا Calo Johannes است . ( 2 ) . مقصود خليل و به قول مترجم انگليسى Calul است . - م . ( 3 ) . در متن Giacuppo Chiorzeinal است كه مترجم انگليسى آن را در حاشيه همان يعقوب Yakoob دانسته است . در اينكه جزء اول كلمه جاكوپو همان يعقوب است ترديدى نيست . اما جزء دوم كلمه كه به زينل ختم مىشود همان زينل بيگ پسر اوزون حسن است كه در جنگ با تركان كشته شد . نكتهء مربوط به زينل را دكتر نوايى به مترجم متذكر شده است . - م . ( 4 ) . در متن Riabera كه مترجم انگليسى آن را مطابق با دياربكر مىداند . ( 5 ) . در متن Cavaleria كه مترجم انگليسى دربارهء آن چنين مىنويسد : « از كتابهاى ديگر چنين برمىآيد كه مراد همان شهر خرپوت Kharput ، Cartibiert واقع در ايالت دياربكر است . نگاه كنيد به سفرنامهء آنجوللو ، فصل 1 » . لسترنج دربارهء خرپوت مىنويسد : « قلعهء حصن زياد كه ابن خردادبه از آن گفت‌وگو نموده . . . به عقيدهء ياقوت اسم عربى شهر ارمنىنشين « خرت‌پوت » بوده كه امروز آن را « خربوط » گويند . حمد اللّه مستوفى آن را خربرت مىنامد و فقط مىگويد : شهرى بزرگ است و هواى خوب دارد » ( لسترنج ، جغرافياى تاريخى سرزمينهاى خلافت شرقى ، ترجمهء محمود عرفان ، چاپ اول ، ص . 125 ) . - م . ( 6 ) . St . George ، نگاه كنيد به سفرنامهء بازرگان ونيزى ، فصل 3 . ( 7 ) . او را در شهر دياربكر مدفون كردند . ( 8 ) . در متن Secheaidare كه مترجم انگليسى در حاشيه آن را همان « شيخ حيدر » دانسته است . ( 9 ) . اردبيل كه قبر شيخ حيدر و شاه اسماعيل در آنجاست در دشت مغان قرار دارد و اكنون اهميت ديرين را از دست داده است .