سفرنامه هاي ونيزيان در ايران ( فارسى ) — الصفحة ٢٣٨

كتاب نخست

شابين « 1 » كه معدنهايش معروف است توقف كردند .

ساكنان آن ديار همه گريخته و به كوهها پناه برده بودند . ازاين‌رو لشكر بىآنكه در جايى درنگ كند به پيشروى تا شهر اجين « 2 » كه در دشتى وسيع قرار دارد ادامه داد . در آنجا در كليسايى حكيمى را يافتند كه گرداگردش كتابهاى بسيارى ديده مىشد « 3 » و خود علىرغم آن همه هيابانگ و فرياد و فغان سرگرم خواندن بود . سواران آقنجى « 4 » او را با شمشير پاره‌پاره كردند . ديگر مردمان همه به آن سوى فرات گريخته بودند . سپاهيان عثمانى از آنجا بيرون آمدند و به روستايى رسيدند كه ارزنجان « 5 » نام داشت و اين همان ارمنستان صغير است . در اينجا به رود فرات كه تا ملطيه « 6 » چندان مسافتى نداشت نزديك شدند و در اين محل بود كه سفير سلطان قاهره با يازده جمازه نزد سلطان عثمانى آمد و تيرى كه بر نوك آن نامه‌اى بسته بود به وى تسليم كرد . به زودى پاسخ‌نامه را نوشتند و به او دادند و سفير و همراهان بر جمازه سوار شدند و رفتند و در يك روز مسافتى عظيم پيمودند ؛ زيرا جمازه چنان تندرو است كه بيش از هر چارپا بىهيچ درنگ راه مىنوردد . از اينجاست كه يوحناى پاك خروسوستوم « 7 » در تفسير آن آيهء مشكل از

( 1 ) . در متن Carascar كه مترجم و محشى انگليسى در حاشيه آن را معادل با قره‌حصار شابين Shebban Kara Hissar نوشته و چنين افزوده است : « هنوز به داشتن معادن زاج سفيد ( alum ) معروف است . دژ بر فراز كوهى جدا از ديگر كوهها قرار دارد كه ارتفاعش تقريبا ششصد پا و محيطش سيصد ميل است و داراى استحكامات طبيعى فراوانى است و وسيله‌اى كه براى رساندن آب به قلعه در زمان محاصره تعبيه كرده‌اند همانهاست كه در مورد بسيارى از دژهاى كهن ديده مىشود يعنى كندن جوى به شكل پلكانى در ميان تخته‌سنگها . گويا اين شهر يكى از بلادى بوده است كه گنج مهرداد Mithridates مذكور در جغرافياى استرابون Strabo در آن قرار داشته است . تجارت زاج سفيد سخت از رونق افتاده است زيرا امروز فقط به شهرستانهاى عثمانى صادر مىشود . كلمهء " شابين " به معنى زاج سفيد است . ر . ك . لسترنج ، ص . 156 . ( 2 ) . در متن Argina كه مترجم انگليسى دربارهء آن در حاشيه احتمال مىدهد كه همان Egin است « بر كنار فرات در راه ارزنجان به ملطيه ، نگاه كنيد به سفرنامهء آنجوللو ، فصل ششم » . - م . ( 3 ) . اين واقعه را مقايسه كنيد با واقعهء مرگ ارشميدس . ( 4 ) . در متن Acangian كه مترجم انگليسى آن را در حاشيه معادل Akindjis نوشته است . - م . ( 5 ) . در متن Arsenga كه مترجم انگليسى آن را در حاشيه مطابق با ارزنجان مىداند . ( 6 ) . ملطيه Malatia همان مليتنه Melitene قديم واقع در نزديكى فرات يا مراد Murad در عرض جغرافيايى شمالى 30 درجه و 26 دقيقه و طول جغرافيايى شرقى 38 درجه و 27 دقيقه است . ( 7 ) . St . John Chrysostom