مجموعه آثار حلاج ( طواسين ، كتاب روايت ، تفسير قرآن ، كتاب كلمات ، تجريات عرفانى و اشعار ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٥٩

[ ( أ ) ]

حلاج گويد : پيامبران بر احوال خود چيره‌اند و حال‌ها آنها را دگرگون نمىكنند . اما ديگران ، حال‌ها بر آنها چيره‌اند « 1 »

اختبار : تجربه ، آزمودن ، از حقيقت چيزى آگاهى يافتن ، امتحان به سختيها ، آزمودن خدا انسان صادق را .

اختيار : در برابر جبر ، هر آنچه خدا براى آدمى اختيار كند ، آدمى آن را اختيار كند .

إخلاص : اخلاص از خلص به معناى رهايى ، ويژه كردن ، يكتويى ، يكتايى . آزاد كردن قلب از مخلوط شدن و شائبه خلطى كه صفاى قلب را از بين ببرد .

حلاج : تصفيه عمل از شوائب كدورت است .

پاك و خالص كردن نيّت و عمل از هر انگيزه‌اى جز مقصود و هدف است . در عمل ترك رياء در طاعات است .

حافظ :

ز دل گواهى اخلاص ما بپرس و ببين * كه هرچه هست در آئينه روى بنمايد

اسرار توحيد : اخلاص سرّى از اسرار خداوندى است ، كه در دل و جان عبد قرار دارد و آن خلوص نيت و خالص كردن دل سالك و عابد از شوائب شرك است .

مولوى :

تا ز اخلاص و ريا بيرون شدم * جان اخلاص و ريا اقبال عشق

أخلاق : جمع « خلق » و به معنى خوى ، نهاد ، سرشت و طبع . « تخلقّوا بأخلاق اللّه » يعنى خلق و خوى خدا گيريد . اخلاق همان طبيعت باطنى ، سرشت درونى ، دانش بد و نيك خويها و تدبير انسان است ، براى نفس خود يا يك تن خاص .

حلاج : جفاى خلق در تو اثر نكند پس از آنكه حق را بشناختى .

اخيار : جمع خير ، برگزيدگان ، نيكوكاران در تعبير عارف اخيار هفت تن از جملهء سيصد و پنجاه و شش تن مردان غيب . به گفتهء جامى اهل حل و عقد از عرفا و متصوف اولياء اللّه را گويند . « 2 »

اراده : خواستن و طلب حقيقت را گويند . اختيار مسبوق به تصور و تصديق ميل و

( 1 ) . سلمى ، عبد الرحمن ، طبقات الصوفيه ، ص 310 . ( 2 ) . جامى ، عبد الرحمن ، نفحات الانس ، به نقل از فرهنگ اصطلاحات عرفانى ، ص 68 .