مجموعه آثار حلاج ( طواسين ، كتاب روايت ، تفسير قرآن ، كتاب كلمات ، تجريات عرفانى و اشعار ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٤١

تحقيق

71

71 [ عليك يا نفس بالتّسلّى ]

عليك يا نفس بالتّسلّى * فالعزّ بالزّهد و التّخلّى

عليك بالطّلعة التى * مشكاتها الكشف و التّجلّى

قد قام بعضى ببعض بعضى * وهام كلّى بكلّ كلّى

منابع

منابع

ديوان الحلاج ، ص 81 ، به نقل از نسخهء خطى قازان ، ص 63 ( ابيات 1 ، 3 ) . نسخهء خطى لندن ، ص 340 ( ابيات 3 - 1 ) . نسخهء خطى تيمور . اخبار الحلاج ، ص 86 .

لغات

لغات

تجلّى : آشكار و واضح ، روشن شدن ، جلوه كردن ، نمايان شدن ، بيان شدن .

تسلّى : بهره‌مند شدن ، آرامش خيال يافتن ، آسوده‌خاطر شدن ، تسكين ، تسليت ، آرامش .

عزّ : نيرومندى ، ارجمندى ، بزرگى ، سربلندى ، شرافت ، سرافرازى ، افتخار .

زهد : روگردانى ، انصراف ، كناره‌گيرى ، چشم‌پوشى ، بىتوجهى ، خويشتن‌دارى ، پارسايى .

تخلّى : دست كشيدن ، چشم پوشيدن ، اجتناب كردن ، كناره‌گيرى كردن ، رها كردن ، دورى گزيدن ، خلوت گزيدن .

طلعة : ظاهر ، شكل ظاهر ، سيما ، چهره ، رو .

مشكات : چراغ ، روزن ، چراغ آويزان .

كشف : كشف ، شهود ، رازگشايى ، الهام ، مكاشفه ، فاش شدن .

هام : از هيم ؛ عاشق شدن ، دلباختن ، واله و شيدا شدن ، شوريده حال شدن ، ديوانه و سرگشته شدن ، سرمست شدن .

تحقيق

تحقيق

1 . در بيت اوّل در مصرع دوم به جاى « فالعزّ » ، « بالعزّه » در برخى نسخ ضبط شده است .

2 . در اخبار حلاج آمده است كه عمران بن موسى گفت : از حسين بن منصور حلاج شنيدم كه مىگفت : كسى كه مىخواهد به مقصود برسد بايد كه دنيا را پشت سر نهد ، آنگاه اين اشعار را سرود .