مجموعه آثار حلاج ( طواسين ، كتاب روايت ، تفسير قرآن ، كتاب كلمات ، تجريات عرفانى و اشعار ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٣

اتحاد عرفانى

صراحت چنين عبارتى به چشم نمىخورد ، با اين حال اشعارى كه از وى باقى مانده ، صوفيان متأخر را به تأويل سخنانش وا داشته است . به عقيدهء حلاج ، انسان در ذات الهى است ، خداوند آدم را بر صورت خويش آفريد . « 1 » او را مظهر صفات خود قرار داد و به او از عشق ابدى خويش بخشيد و دل آدمى را آينهء جمال خود قرار داد :

تسبيح خداى را كه ناسوتش را

با راز نور لاهوت فروزانش

آشكار ساخت .

سپس خود را به خلقش بىپرده جلوه‌گر كرد

به هيئت كسى كه مىخورد و مىنوشد

تا آنجا كه مخلوق او توانست او را روياروى ببيند « 2 »

لاهوت از طريق تجسّد با ناسوت يگانه مىشود و اين تنها با « حلول » روح خداوند در جسم خاكى ( حلول لاهوت در ناسوت ) عملى مىگردد .

سرودهء حلاج :

روح تو با روح من آميخت

همچون شراب با آب زلال

چون چيزى تو را اصابت كند ، مرا نيز اصابت مىكند

پس ، « تو » در همه‌حال ، مانند « من » هستى « 3 »

باز منصور مىگويد :

من خواهان اويم و او خواهان « من »

ما دو روحيم در يك بدن

چون مرا بينى ، او را بينى

و چون او را بينى ، مرا ديده‌اى « 4 »

عقيدهء تقرب انسان به مقام الوهيّت كه حلاج آن را ترسيم كرد ، بعدها در ميان پيروان

( 1 ) . تصوف اسلامى و رابطهء انسان با خدا ، صص 61 - 124 . ( 2 ) . ديوان الحلاج ، ش 17 . ( 3 ) . همان ، ش 58 . ( 4 ) . همان ، ش 68 .