قرآن و طب ( فارسى ) — الصفحة ٥٤١
علق در لغت
[ سوره علق ]
[ سوره علق ]
آيه : 2 خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ عَلَقٍ
آيه : 2 خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ عَلَقٍ
آيات مرتبط : 14 مؤمنون - 67 غافر - 38 قيامت موضوعات : خلقت انسان - مراحل خلقت - علقه منبع : پژوهشى در اعجاز علمى قرآن جلد 2 صفحات : 481 تا 488
آفرينش انسان از علق :
آفرينش انسان از علق :
قرآن كريم مراحل مختلفى را در مورد خلقت يادآورى مىكند . يكى از اين مراحل « علق » است .
اين تعبير شش بار و در پنج آيه به صورتهاى مختلف در قرآن به كار رفته است :
در سوره‌ى علق مىخوانيم :
اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ * خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ عَلَقٍ « 1 »
« بخوان به نام پروردگارت كه آفريد ، انسان را از علق آفريد . »
فَإِنَّا خَلَقْناكُمْ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ مِنْ مُضْغَةٍ « 2 »
« پس بدانيد كه ما شما را از خاك آفريده‌ايم ، سپس از نطفه سپس از علقه ، آن‌گاه از مضغه . »
خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً « 3 »
« آن‌گاه نطفه را به صورت علقه درآورديم . پس آن علقه را به صورت مضغه گردانيديم . »
هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ « 4 »
« او همان كسى است كه شما را از خاكى آفريد ، سپس از نطفه‌اى ، آن‌گاه از علقه‌اى . »
و با تعبير ديگرى در سوره‌ى قيامت مىخوانيم :
أَ لَمْ يَكُ نُطْفَةً مِنْ مَنِيٍّ يُمْنى * ثُمَّ كانَ عَلَقَةً فَخَلَقَ فَسَوَّى « 5 »
« مگر او قبلا نطفه‌اى نبود كه ريخته مىشود ؟ پس علقه ( آويزك ) شد و ( خدايش ) شكل داد و درست كرد ؟ ! »
نزول
نزول
به اعتقاد اكثر مفسّران ، سوره‌ى علق نخستين سوره اى است كه بر پيامبر اكرم « صلى اللّه عليه و آله و سلم » نازل شد . و برخى ادعا كرده‌اند كه اتفاق مفسران بر آن است كه پنج آيه‌ى نخست سوره‌ى علق در آغاز وحى بر رسول خدا « صلى اللّه عليه و آله و سلم » نازل شده است . بدين صورت كه : پيامبر « صلى اللّه عليه و آله و سلم » به كوه ( غار حرا ) رفته بود جبرئيل آمد و گفت : اى محمد بخوان ! پيامبر « صلى اللّه عليه و آله و سلم » فرمود : من قرائت‌كننده نيستم . جبرئيل او را در آغوش گرفت و فشرد و بار ديگر گفت بخوان ؛ پيامبر « صلى اللّه عليه و آله و سلم » همان جواب را تكرار كرد ، بار دوّم نيز جبرئيل اين كار را كرد و همان جواب را شنيد و در سومين بار گفت :
اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ * خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ عَلَقٍ * اقْرَأْ وَ رَبُّكَ الْأَكْرَمُ * الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ * عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ يَعْلَمْ « 6 »
علق در لغت
علق در لغت
محور بحث علمى اين آيه واژه « علق » است . علق بر وزن فرس ، جمع علقه است كه در معانى متعددى مثل خون بسته ، زالو و . . . استعمال شده است . ولى اصل همه‌ى معانى آن به يك معنا برمىگردد يعنى : « چيزى كه به چيز بالاتر آويزان شود » . و از آنجا كه زالو و خون بسته به چيز ديگر مىچسبند و بدان آويزان مىشود علق ناميده شده است . « 7 » و لذا
( 1 ) . علق / 1 - 2 . ( 2 ) . حج / 5 . ( 3 ) . مؤمنون / 14 . ( 4 ) . غافر / 67 . ( 5 ) . قيامت / 38 - 37 . ( 6 ) . ر . ك : تفسير نمونه ، ج 27 ، ص 153 و نيز تفسير ابو الفتوح رازى ، ج 12 ، ص 96 كه همين معنا را از بسيارى مفسران عامه و خاصه نقل مىكنند . ( 7 ) . ر . ك : حسن مصطفوى ، التحقيق فى كلمات القرآن الكريم ، ماده‌ى علق ، و نيز مفردات راغب همان ماده .