قرآن و طب ( فارسى ) — الصفحة ٤٢٩
1 - پرده‌ها و فضاهايى جنين انسان را احاطه كرده است :
لايه‌ى آمنيون
ب : فضاها ( از بيرون به داخل ) عبارتند از :
فضاى بين پوست شكم و رحم
فضاى بين رحم دسيدواى ديواره‌اى ( البته اين دو به هم چسبيده‌اند )
فضاى بين دسيدواى ديواره‌اى و كپسولى ( كه پس از مدتى در اثر رشد جنين از بين مىرود )
فضاى بين دسيدواى و كوريون ( كه پس از مدتى در اثر رشد جنين از بين مىرود ) فضاى بين كوريون و آمنيون ( حفره‌ى كوريونى )
فضاى بين آمنيون و جنين
تذكر : حفره‌ى آمنيونى پر از مايع آبكى روشن است كه بخشى از آن توسط سلولهاى آمنيونى توليد شده لكن در اساس از خون مادرى منشأ مىگيرد : كه از 30 ميلىليتر تا 1000 ميلىليتر تغيير مىكند . « 1 »
2 - احتمال چهارم و پنجم و ششم ( د - ه - و ) هيچ دليلى ندارد . و نمىتوان بدون قرينه و دليل ظلمت‌هاى سه‌گانه‌ى آيه را بر اين سه مورد حمل كرد . بلكه اين احتمال‌ها مخالف ظاهر آيه‌ى قرآن است چون در آيه‌ى ( زمر / 6 ) سخن از خلقت انسان درون شكم مادر است و ظلمت‌هاى سه‌گانه در اين قلمرو معرفى شده است در حالى كه در احتمال چهارم سخن از بيضه است و در احتمال پنجم سخن از صلب است و در احتمال پنجم نيز سخن از تاريكى شب است كه خارج از شكم مادر قرار دارند .
3 - احتمال سوم ( سه پرده‌ى آمنيون ، كوريون و زرد ) نيز هيچ قرينه‌ى قطعى معين‌كننده ندارد چرا كه همانطور كه گذشت ، پرده‌ها و لايه‌هاى اطراف جنين شش عدد است و تعيين سه عدد آنها به عنوان مصداق ظلمت‌ها در آيه‌ى مورد بحث ، كلامى بدون دليل است .
و علاوه بر آن « ظلمت » به فضاى خالى از نور گفته مىشود نه به پرده‌اى كه تاريكى را ايجاد مىكند .
پس براى تعيين مصاديق ظلمت‌ها بايد به دنبال فضاهاى بين اين لايه‌ها و پرده‌ها باشيم در حالى كه نويسندگانى كه احتمال سوم را پذيرفته‌اند بر پرده‌ها تأكيد مىكنند .
پس نمىتوانيم ظلمت‌هاى سه‌گانه آيه را بر اين سه پرده‌ى اطراف جنين تطبيق كنيم .
4 - احتمال اوّل ( ظلمت شكم مادر و رحم و مشيمه ) و احتمال دوّم ( ظلمت‌هاى ميان پوست ، گوشت و خون ) قابل جمع است . چرا كه مراد از مشيمه همان آمنيون است و همانطور كه بيان كرديم حفره‌ى آمنيون پر از مايع آبكى است كه در اساس از خون مادر منشأ مىگيرد . و اين دو احتمال نسبت به احتمال‌هاى ديگر بهتر است چون :
اولا : محور اين دو احتمال همان فضاهاى بين پرده‌هاست .
ثانيا : همانطور كه بيان شد از شش فضاى موجود بين پرده‌ها سه عدد آنها در اثر بزرگ شدن جنين از بين مىرود . و سه فضاى بين پوست شكم و رحم - بين كوريون و آمنيون ( بين گوشت رحم و آمنيون ) - و بين آمنيون و جنين ( حفره‌ى آمنيونى ) باقى مىماند .
اين سه فضا قابل تطبيق با سه ظلمت ذكر شده در آيه هست . اما باز هم به صورت قطعى نمىتوان اين مطلب را به قرآن نسبت داد . چرا كه ممكن است مراد حتمى فضاهايى غير از سه مورد مذكور باشد و از طرفى ممكن است به پيشرفت علم پزشكى در جنين شناسى تحولات تازه‌اى رخ دهد و اطلاعات جديدى به دست آيد . از طرف ديگر ممكن است مراد از ظلمت در
( 1 ) . ر . ك : پروفسور توماس . وى . سادلر ، رويان‌شناسى پزشكى لانگمن ، ترجمه‌ى دكتر مسلم بهادرى و دكتر عباس شكور ، از ص 108 تا ص 123 به‌ويژه ص 112 .