قرآن و طب ( فارسى ) — الصفحة ٣٩١
قدرت و قوّت « 1 »
« آيا آنها سير در زمين نكردند تا ببينند عاقبت كسانى كه پيش از آنها بودند ، چگونه شد ؟ همانا از اينان قوىتر [ و پرقدرت‌تر ] بودند ، نه چيزى در آسمان ، و نه چيزى در زمين ، خدا را درمانده نكرده است ، چرا كه او همواره دانا و تواناست . »
در اين آيه نيز قدرت حقيقى و فراگير ، به خداوند نسبت داده شده است . بقيه‌ى قدرتها نه مستقلند و نه ماندنى .
آثار و فوايد قدرت : حضرت على « عليه السلام » درباره‌ى آثار و فوايد قدرت مىفرمايد :
« القدرة تظهر محمود الخصال و مذمومها » « 1 »
« قدرت و توانايى ، خصلتهاى نيكو و [ نيز ] خصلتهاى نكوهيده [ انسان ] را آشكار مىسازد . »
انسان خيرخواه و نيك‌انديش ، وقتى به قدرت مىرسد ، آمال و آرزوهاى خيرخواهانه ، انسانى و اسلامى خويش را به مرحله‌ى اجرا گذاشته و به آنها لباس تحقق مىپوشاند . همچنين انسانى كه خود سازى نكرده ، هواهاى نفسانى بر او غالب بوده و به دنبال فرصتى است تا حسّ برترىجويى ، قدرت طلبى ، مال‌اندوزى و . . . خود را اشباع سازد ، قدرت خود ( اعم از جسمانى ، اقتصادى ، اجتماعى ، سياسى و جز اينها ) را در همين مسير به كار مىگيرد . پس قدرت ، جوهره‌ى حقيقى انسانها را آشكار ساخته و نيك‌انديشان و بدانديشان را - كه قبل از دست‌يابى به قدرت ، همانند به نظر مىرسيدند - از يكديگر متمايز مىسازد :
« اذا قلّت المقدورة كثر التعلّل بالمعاذير » « 2 »
« هرگاه قدرت و توانايى كم شود ، استدلال كردن به بهانه و پوزش ، افزايش مىيابد . »
اما انسان قدرتمند و توانا ، به خوبى مىتواند به وظايف خود عمل كند و نيازى به بهانه‌جويى و پوزش‌طلبى نمىبيند :
« القدرة تنسى الحفيظه » « 3 »
« قدرت و توانايى ، تقيّه را از ياد مىبرد . »
تقيّه اين است كه انسان ، آرا و عقايد خويش را از ترس دشمنان و مخالفان ، مخفى داشته و اظهار نكند ؛ اين روش ، خود يكى از بهترين و مؤثرترين شيوه هاى مبارزه مىباشد ، اما وقتى انسان در موضع قدرت است ، ديگر نيازى به مخفى نگاه داشتن عقايد خود نمىبيند . او مىتواند آشكارا عقايد خود را ابراز نموده ، از آن دفاع كرده و به انتشارش بپردازد . « 4 »
يكى ديگر از آثار قدرت ، اين است كه موجب پيروزى و غلبه مىگردد . حتى انسانهايى كه داراى روحيه‌ى شجاعت نيستند نيز ، ممكن است پس از كسب قدرت احساس شجاعت نموده و همين امر موجب غلبه و پيروزى آنها بر حريفانشان مىگردد آن حضرت در اين مورد مىفرمايد :
« القدرة تغلّب الحاذر » « 5 »
« قدرت و توانايى ، انسان ترسو را پيروز مىگرداند . »
قدرت مذموم : انسان قوى و توانا نبايد از قدرت و توانايى خويش ، براى زورگويى ، ستم و فشار آوردن بر ضعيفان و زيردستان استفاده كند . قدرتى كه براى تسلط بر افراد ضعيف مورد استفاده واقع شود ، از نظر حضرت على « عليه السلام » ، ناپسند و مذموم است . آن حضرت در اين خصوص چنين مىفرمايد :
« التسلط على الضعيف و المملوك من لؤم القدرة » « 6 »
( 1 ) . ميزان الحكمه ، ج 8 ، ص 58 ( نقل از : غرر الحكم ) . ( 2 ) . همان جا . ( 3 ) . همان جا . ( 4 ) . برداشت ديگرى نيز مىتوان از اين حديث نمود و آن اينكه : « يكى از آثار منفى قدرت ، اين است كه انسان را مغرور ساخته و موجب مىشود جانب احتياط را از دست داده و تقيّه را كنار گذارد . » ( 5 ) . ميزان الحكمه ، ج 8 ، ص 58 ، ( نقل از : غرر الحكم ) . ( 6 ) . همان جا .