قرآن و طب ( فارسى ) — الصفحة ٢٧٩
سيستم دفاعى داخلى
بيگانه مىشود كيفيت حياتى آن را به خاطر سپرده به نحوى كه اگر برخوردهايش با همان نوع پاتوژن تكرار شود سازوكارهاى اجرايى دفاعىاش را بيشتر كرده و به مقابله مىپردازد كه از اين خاصيت ايمنى اختصاصى در امر واكسيناسيون و ايجاد مصونيت اكتسابى در برابر بسيارى از بيماريهاى عفونى نتايج ارزشمندى در تأمين حفظ سلامت انسان به دست آمده است و بيماريهايى كه در قديم با همه‌گيريهاى خطير و مهلك خود مرگهاى ميليونى را در مدت كوتاهى موجب مىشد امروزه با ابتلا مصنوعى و خفيف بدن از طريق واكسيناسيون به نحو چشم‌گير و مطلوبى كنترل شده است و در مواردى مثل بيمارى آبله را طبق اعلاميه‌ى سازمان جهانى بهداشت در سال 1980 ريشه‌كن كرده است كه اين پيروزى را مىتوان از جمله افتخارات علم بهداشت دانست .
در مقابل اين نوع ايمنى كه آن را مصونيت فعّال گويند ، نوع ديگرى از مصونيت اكتسابى را مىتوان با انتقال سلولها يا سرم خون فردى كه به طور اختصاصى ايمن شده است به بدن فرد ديگر ، ايجاد و او را از نوعى مصونيت برخوردار كرد و در اين روش چون فرد مصون شده بدون اينكه در معرض آنتىژن قرار بگيرد و خود به كار دفاع بپردازد از حاصل كار مصونيت ديگرى بهره‌مند مىشود لذا آن را ايمنى غير فعّال مىنامند .
ازاين‌رو به طور خلاصه ديديم كه خداوند به انسان دو نوع دستگاه مصونيتى عطا كرده است كه يكى ابتدايى و ساده‌تر بوده به عنوان سيستم ايمنى ذاتى يا طبيعى است و ديگر سيستمى كامل‌تر از نوع اول بوده و به نام سيستم مصونيتى اختصاصى يا تطبيقى است كه پديده‌هاى آن به قدرى ظريف و با استراتژى حساب شده صورت مىگيرد كه برنامه‌ى كار آنها را محتواى صدها مقاله و كتاب ايمونولوژيك تشكيل مىدهد و روز به روز با شناخت بيشتر ماهيت مكانيسم‌هاى اجرايى و نقش عوامل مؤثّر آن ، بر حجم اين كتاب‌ها افزوده مىشود .
اختلاف بين دو دستگاه ايمنى يكى آن است كه ايمنى ذاتى برعكس ايمنى تطبيقى از امكانات ويژه برخوردار نبوده و سيستم خاطره‌دار نيز ندارد .
در سيستم ايمنى تطبيقى هرچند دسته‌جات مختلفى از لنفوسيتها به كار دفاعى مىپردازند ولى به طور كلى مىتوان آنها را به دو گروه اصلى لنفوسيتهاى
B , T
تقسيم كرد .
لنفوسيتهاى
B
يا سلولهاى
B
به وسيله‌ى پادزهر يا آنتىبادى با عوامل بيمارىزاى خارج سلولى و فرآورده‌هاى آنها مبارزه مىكنند .
آنتىبادى ، مولكولى پروتئين‌دار است كه به نحو اختصاصى هدف آنتىژنى ويژه خود را شناسايى كرده و به آن متصل مىشود . آنتىژن ممكن است از مولكولهاى موجود در سطح عامل بيمارىزا يا از جنس ماده‌ى سمى توليد شده توسط آن باشد . اين آنتىبادىها كه به نام ايمنوگلوبولين نام‌گذارى شده است و تاكنون 5 نوع آن به نام‌هاى
D , E , M , G , A
شناخته و معرفى شده‌اند منحصرا به وسيله‌ى لنفوسيتهاى
B
ساخته مىشوند ، اين لنفوسيتها پس از تحريك به وسيله‌ى عامل آنتىژن به سلولهاى مجرى تمايز يافته و شروع به ترشح ماده‌ى ايمنى بخش مىكنند لذا شناسايى مكانيسم‌هاى توليد آنتىبادى را بدون شك مىتوان از مهم‌ترين كشفيات علم ايمونولژى جديد دانست .
لنفوسيتهاى
T
يا سلولهاى
T
حوزه عملياتى گسترده ترى دارند به نحوى كه بعضى از آنها در جهت تكامل لنفوسيتهاى
B
در توليد آنتىبادى مربوط به آنها دخالت دارند . گروه ديگر از اين لنفوسيتها با سلولهاى بيگانه‌خوار وارد عمل شده و در واكنش دفاعى به