تاريخ روابط پزشكى ايران و پاكستان ( فارسى ) — الصفحة ٠.٢٣

سخنى چند [ از مولف كتاب ]

جرجانى شش‌صد سال قبل از پيرى

( Parry )

رابطه‌اى را كه بين مرض الغوطر

( Goitre )

و جحوظ العين

( Exopthalmos )

باشد بيان كرد « 1 » ( رك : به ذخيرهء خوارزمشاهى ) .

رازى اول طبيبى بود كه در بيان جدرى و حصبه كتاب نادرى نوشت اين كتاب مهم به بيش از دوازده زبان خارجى برگردانده شده و چاپ گرديده « 2 » .

لا ريب اين اثر بزرگ بر عظمت وى شاهد عدلست و هم رازى نخستين كسى بود كه در فن خود روش تشخيص و درمان بالينى را در كتاب قصص و حكايات المرضى بيان كرد « 3 » ، همينطور اول مرتبه وى كتابى دربارهء درمان امراض اطفال نوشت « 4 »

ابو الحسن ( پزشك دربار عضد الدوله ) نخستين طبيبى بود كه براى جريان خون‌دماغى ( كه بيشتر نتيجهء ضغطهء دموى مىباشد ) فصد را پيشنهاد كرد « 5 » .

على بن ربن الطبرى انبوب معدى

( Stomach Tube )

را ذكر نموده كه به صورت نى مجوف از راه دهن به معده مىرسانيدند « 6 » .

بهاء الدوله در 1507 م تب علف

( Hay Fever )

را كشف نمود « 7 » ، يعنى وقتىكه اروپائيان دربارهء اين تب چيزى نمىدانستند .

پزشكان مسلمان در درمان امراض چشم يد طولى داشتند . علت نزول الماء غلظ رطوبت جليديه را كشف و قدح نزول الماء را ايجاد نمودند « 8 » و استعمال عينكها را آغاز كردند . و كمال الدين فارسى در فلسفهء بصر مسلك انطباع را اختيار نمود « 9 » .

ابو على سينا اين امر را واضح نمود كه در عمل جراحت سرطان همه اعضاى مربوط را قطع بايد نمود « 10 » .

( 1 ) - ميديكل هسترى آف پرشيا ، ص 217 . ( 2 ) - ترجمه ايرابين ميديسن ، ص 54 . ( 3 ) - اين كتاب بسعى دكتر محمود نجم‌آبادى در ايران چاپ شده . ( 4 ) - ارمغان ، ص 57 . ( 5 ) - ميديكل لتريچر آف پرشيا ، ص 150 . ( 6 ) - فردوس الحكمة ، ص 446 . ( 7 ) - ميديكل هسترى آف پرشيا ، ص 354 . ( 8 ) - شرح الاسباب و العلامات - بحث نزول الماء ، ص 177 . ( 9 ) - ارمغان ، ص 34 - 44 - بادشارهء تنقيح المناظر . ( 10 ) - ميديكل هسترى آف پرشيا ، ص 287 .