تاريخ روابط پزشكى ايران و پاكستان ( فارسى ) — الصفحة ٠.٢١
سخنى چند [ از مولف كتاب ]
على گيلانى در معده و روده‌ها ، حركت دوديه
( Peristaltic Movement )
را ذكر كرده است « 1 » . ابو سهل مسيحى در مائة مسيحى « در كتاب القوى و الارواح و الافعال » مىنويسد كه فعل هضم از دهن آغاز مىشود وقتىكه رطوبات دهن در آن آميزش مىيابد « 2 » . پس از آن چون غذا به معده مىرسد رطوبات معده براى عمل هضم به آن مىآميزد « 3 » . و عصاره‌اى كه در معده بدين طور توليد مىشود برخى از آن مستقيما به جگر و بيشتر آنكه پخته‌تر باشد از معده به روده‌ها نضج يافته براى هضم كبدى به جگر مىآيد « 4 » .
از بيان ملا نفيس بن عوض آشكار مىشود كه در رطوبات معده حموضتى ( ترشى ) وجود دارد كه اشتها را برمىانگيزد « 5 » .
طب جديد جرثومه‌هاى مرض را وقتى ديد كه خوردبين ايجاد گشت ولى چشم بصيرت ابن سينا اين اجسام خبيثه را بدون آن بشناخت چنان كه مىنويسد :
« و كما ان الماء لا يعفن على حال البساطة بل لما يخالطه من اجسام ارضية خبيثة تمتزج به و تحدث للجملة كيفية ردية « 6 » . »
( چنان كه آب بوجه بساطت خود متعفن نمىشود مگر وقتىكه در آن اجسام خبيثهء ارضيه آميزش يابند و كيفيت رديه پيدا مىشود )
دكتر گرونر
( Gruner )
كه قانون را به زبان انگليسى ترجمه نمود ، نوشته كه ابن سينا از اين سبب مؤثر توليد امراض و تعدى امراض بى خبر نبود « 7 » .
ابو الحسن الطبرى مرض سل را بنام رشح
( Infiltration )
ياد كرده و
( 1 ) - ارمغان ، ص 29 ( 2 ) - مائة مسيحى ، ص 111 ( 3 ) - ايضا مائة مسيحى ص ، 114 - چاپ حيدرآباد دكن ( 4 ) - ايضا ( 5 ) - معالجات نفيسى چاپ نولكشور لكهنؤ - ص 51 ( 6 ) - حميات قانون مع حاشيه شريف خان ص 263 چاپ دهلى ( 7 ) - ارمغان ، ص 38