تاريخ اسلام ( از جاهليت تا رحلت پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله وسلم ) — الصفحة ٩٤
تجارت و كليددارى قريش
كرده بود . « 1 »
مىگويند : او در يكى از جنگهاى قبيلگى ، هزار شتر در اختيار هزار جنگجو قرار داد « 2 »
و صد نفر را به هزينهء خود مسلح كرد . « 3 »
او برده‌دار و كنيزفروش بود . « 4 »
و در ظرف طلا آب مىخورد . « 5 »
پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله پس از فتح مكه ، وقتى عازم جنگ حنين بود ، از صفوان امية ( يكى از مشركان مكه ) صد زره ، همراه با سلاح و ادوات لازم به عاريه ( تضمينى ) گرفت . « 6 »
2 . از طرف ديگر ، قريش كه از زمان قُصَىّ - جد چهارم حضرت محمد - كليددارى كعبه را از دست قبيلهء خزاعه خارج كرده بود ، « 7 »
مسؤوليتهاى مختلف مربوط به حج و زيارت و طواف مانند : تأمين آب براى حجاج ( سقايه ) ، مهمان‌دارى و پذيرايى از آنها ( رفادة ) ، دربانى و پرده‌دارى كعبه ( سدانة ) و بالاخره نگهبانى و خدمت‌گزارى كعبه ( عمارة ) را در ميان سران تيره‌هاى قريش تقسيم كرده و به اين وسيله براى خود پشتوانهء مذهبى تأمين كرده بود .
در كنار اينها امور اجتماعى شهر را نيز مانند پرچم‌دارى ، نظارت بر پرداخت ديه و غرامت ، رفع اختلافات و سفارت در ميان تيره‌هاى خويش تقسيم كرده ، امور شهر را نيز در دست گرفته بود . « 8 »
( 1 ) . يوم‌بن‌جدعان ، بجنب الحزورة كانه قيصرا و ذو الد سكره ( بكرى ، معجم ما استعجم ، عالم‌الكتب ، ط 3 ، 1403 ه . ق ) ، ج 2 ، ص 444 ، واژهءحزوره ؛ شوقىضيف ، پيشين ، ص 51 . )
( 2 ) . محمد احمد جادالمولىبك ، پيشين ، ص 334 .
( 3 ) . همان ، ص 329 .
( 4 ) . ابن‌قتيبه ، المعارف ، تحقيق : ثروت عكاشه ( قم : منشورات الشريف الرضى ، ط 1 ، 1415 ه . ق ) ، ص 576 ؛ مسعودى ، مروج‌الذهب ( بيروت : دارالاندلس ، ط 1 ) ، ج 2 ، ص 287 ؛ جواد على ، پيشين ، ص 96 .
( 5 ) . آلوسى ، پيشين ، ص 87 .
( 6 ) . ابن‌هشام ، پيشين ، ج 4 ، ص 83 ؛ واقدى ، المغازى ، تحقيق : مارسدن جونس ، ج 3 ، ص 890 ؛ ابن‌سعد ، الطبقات‌الكبرى ( بيروت : دار صادر ) ، ج 2 ، ص 150 ؛ حلبى ، السيرةالحلبية ( بيروت : دارالمعرفة ) ، ج 3 ، ص 63 . همچنين رسول خدا از پسر عموى خود ، نوفل‌بن حارث‌بن عبدالمطلب ، سه هزار نيزه عاريه گرفت . ( حلبى ، پيشين ) اينها همه ، نشانهء قدرت مالى بسيار بالاى آنها بود .
( 7 ) . ازرقى ، اخبار مكه ، تحقيق : رشدىالصالح ملحس ( قم : منشورات الرضى ، ط 1 ، 1411 ه . ق ) ، ج 1 ، ص 107 ؛ ابن‌هشام ، پيشين ، ج 1 ، ص 130 .
( 8 ) . ابن‌عبدربه ، العقدالفريد ( بيروت : دارالكتاب العربى ، 1403 ه . ق ) ، ج 3 ، ص 314 ؛ احمد امين ، پيشين ، ص 227 ؛ آلوسى ، پيشين ، ج 1 ، ص 145 - 150 . البته اين ترتيبات بر خلاف پندار برخى از مورخان مسيحى مانند جرجىزيدان ولامنس ، حالت تشكيلات دولتى و ادارى به مفهوم امروزى نداشت ، بلكه حالت ابتدايى و شكل قبيله‌اى داشت .