تاريخ اسلام ( از جاهليت تا رحلت پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله وسلم ) — الصفحة ٢٢٢
مانورهاى نظامى
از آزار و شكنجهء مسلمانان كوتاه شده بود ) اين بار دست به حملهء نظامى به مركز اسلام ( مدينه ) بزنند ؛ از اين رو پيامبر براى مقابله با چنين احتمالاتى ، از اواخر سال اول هجرت ، هستهء اوليهء ارتش اسلامى را پىريزى كرد . اين ارتش در ابتدا ، هم از نظر نيروى انسانى ، و هم از نظر ابزار و ادوات جنگى محدود بود ، اما به سرعت از هردو جهت رشد كرد . به طورىكه در آغاز تشكيل ، ستونهاى اعزامى براى مأموريتهاى نظامى يا عمليات گشتى ، از حدود شصت نفر فراتر نمىرفت و بيشترين نفرات آنها به ندرت به دويست نفر مىرسيد . « 1 »
و در سال دوم ، در جنگ بدر ، تعدادشان اندكى بيش از سيصد نفر بود ، اما در فتح مكه ( در سال هشتم ) تعداد سربازان اسلام بالغ بر ده هزار نفر بود و از نظر تجهيزات نظامى نيز در سطح بسيار بالايى قرار داشتند .
در هر حال سير حوادث نشان داد كه پيش‌بينىهاى پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله درست بوده است ؛ زيرا از سال دوم به بعد درگيريهاى متعددى بين طرفين رخ داد كه اگر مسلمانان داراى نيروى دفاعى نبودند ، در اثر اين درگيريها با مشركان سركوب مىشدند . « 2 »
مانورهاى نظامى
مانورهاى نظامى
پيامبر اسلام با همان نيروهاى اندك ، دست به يك سلسله حركتهاى كوچك نظامى زد كه در واقع جنگ كامل محسوب نمىشدند و در هيچ يك از اين مانورها جنگ و درگيرى با دشمن پيش نيامد ، مانند سريهء سىنفرى حمزة بن عبد المطلب ( درماه هشتم هجرت ) كه كاروان قريش را هنگام بازگشت به مكه تعقيب كرد ، و سريهء شصت نفرى عُبيدةبن‌حارث كه ( درماه هشتم ) به تعقيب گروه ابوسفيان پرداخت ، و سريهء بيست نفرى سعدبن‌ابىوقاص كه ( درماه نهم ) به تعقيب كاروان قريش پرداخت ، ولى به آن دسترسى پيدا نكرد . « 3 »
همچنين پيامبر اسلام ( درماه
( 1 ) . ابن‌اثير ، الكامل‌فى التاريخ ( بيروت : دارصادر ) ، ج 2 ، ص 112 .
( 2 ) . مجموع غزوات پيامبر اسلام را 26 ، و سريّه‌ها را 36 دانسته‌اند . ( ابن شهرآشوب ، مناقب آل ابىطالب ، ج 1 ، ص 186 ؛ طبرسى ، اعلام‌الورى ، ص 72 . ) برخى از مورّخان ، تعداد سرايا را بيش از اين نوشته‌اند . ( مسعودى ، مروج‌الذهب ، ج 2 ، ص 282 . ) بخارى ، در يك روايت تعداد آنان را نوزده دانسته است ( صحيح بخارى ، ج 6 ، ص 327 . )
( 3 ) . واقدى ، المغازى ، تحقيق : مارسدن جونس ، ج 1 ، ص 9 - 11 ؛ محمد بن جرير الطبرى ، تاريخ‌الأمم والملوك ( بيروت : دارالقاموس الحديث ) ، ج 2 ، ص 259 ؛ ر . ك : ابن‌هشام ، السيرةالنبوية ، ج 2 ، ص 245 ، 251 . ابن‌اسحاق اين سريه‌ها را از حوادث سال دوم هجرت مىداند . ( طبرى ، پيشين . ) اگر فرضاً اين نقل را درست بدانيم بايد بپذيريم كه شكل‌گيرى ارتش اسلامى در سال دوم بوده است ، اما باز اين معنا از اهميت موضوع نمىكاهد و سرعت عمل پيامبر را در اين باره نشان مىدهد .