طب و طبيب و تشريح ( فارسى ) — الصفحة ٨٣

[ مثله در لغت ]

فريقين مروى است .

[ مثله در لغت ]

[ مثله در لغت ]

در منتهى الأرب فى لغة العرب گويد : « مثله بالضم : گوش و بينى بريدگى ، اسم مصدر است . مثله بضم الثاء و سكونها : عقوبت و كارى كه بدان عبرت گيرند . مثولات و مثلات جمع » .

طبرسى در مجمع البيان در تفسير كريمه : وَ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمُ الْمَثُلاتُ « 1 » .

گويد : « المثلات : العقوبات ، واحدها مثلة بفتح الميم و ضمّ الثاء . و من قال فى الواحد : مثلة بضم الميم و سكون الثاء ، قال فى الجمع : مثلات بضمّتين نحو غرفة و غرفات » .

فيروزآبادى در قاموس اللغة گويد : « مثل بفلان مثلا و مثلة بالضّم : نكّل كمثّل تمثيلا ، و هى المثلة بضمّ الثاء و سكونها » .

راقم گويد : با تتّبع تام در كتب اصيل لغت عرب مانند صحاح جوهرى و جمهره ابن دريد و نهاية ابن اثير و قاموس فيروزآبادى و تاج العروس زبيدى و مفردات راغب و مجمع طريحى و معيار اللغة شيرازى دانسته مىشود كه مثله مثل مثله ، به معنى صرف بريدن عضو يا اعضاى آدمى - مثلا - نيست ، بلكه بريدن از روى قهر و غضب و تشفى غيظ و عقوبت و عبرت و تشويه خلقت و زشت نمودن هيئت است . لذا ابن ميثم در شرح نهج البلاغه در ذيل شرح وصيت ياد شده در بيان نهى از مثله فرموده است : « و ذلك لما فى المثلة من تعدّى الواجب و قسوة القلب و شفاء الغيظ ، و كلّ ذلك رذائل يجب الانتهاء عنها » « 2 » .

( 1 ) - رعد / 7 ( 2 ) - چاپ سنگى رحلى ، ط 1 ، صفحهء 549 .