غاية الشفاء — الصفحة ١٠
اندر آنكه حمى يوم از غم و انديشه و غيره تولد كند
حرارت غريب از وى بهترين علاجى باشد پس اگر اندر احشاء ضعيف باشد و تپ باشد اندك‌تر با حريره بايد دادن ديگر بايد دانست كه صاحبان حمى يوم را اندر هواء گرمابه بسيار نبايد داشت ليكن اندر آب گرم چندانكه خواهد روا باشد -
اندر آنكه حمى يوم چند نوع است
اندر آنكه حمى يوم چند نوع است
بدانكه حمى يوم سه نوعيست يكى منسوب‌ست باحوال نفس دوم منسوب است باحوال تن سوم منسوب است باحوال كه از بيرون تن و در زير هر نوعى انواع بسيار است اما آنچه باحوال نفس منسوب است تپى است كه از غم و بيم و انديشه و خشم و ترس توليد كند و آنچه باحوال تن منسوب است تپى است كه از رنج و رياضت تولد كند و از استفراغها از داروها و دردها و آماسها و از طعام و شراب نايافتن و از تخمه و سده تولد كند و آنچه بحالهاى بيرونى منسوب است تپى است كه از آفتاب و از سرما و كثافت بشره و از غسل كردن با آبهاى معدن چون معدن ژاك و شب و گوگرد و غير آن -
اندر آنكه حمى يوم از غم و انديشه و غيره تولد كند
اندر آنكه حمى يوم از غم و انديشه و غيره تولد كند
ببايد دانست كه غم و هم دو حالست بر خلاف يكديگر از وجهى و مانند اما وجه خلاف آنست كه غم حال است نفس را كه هرگاه مردم چيزى درياب رو از دست بشد يا از ان بازماند و بدان نرسد يا كارى بيند از كسى كه او را ناخوش آيد و آن‌كس را از ان كار منع نتواند كرد و غمگين شود و قوت حرارت غريزى بدان سبب باندرون تن بازگردد روح را گرم كند و حمى يوم تولد كند و هم حاليست نفس را هرگاه مردم خواهد كه كارى تمام گردد به همه همت خويش چنانچه از خوانى و جويانى او مر انكارى را حرارت غريزى او برافروزد و دل او برميجوشد بدان سبب روح گرم شود و حمى يوم تولد كند از بهر آنكه حركت روح اندر غم بسوى اندرونست و اندر وهم بسوى بيرون هر دو مخالف يكديگراند سبب دوم
آنكه خداوند غم يا از دست رفته باشد و يافت آن بتعذر بود يا معجوز عنه