دائرة المعارف گياه درمانى ايران — الصفحة ٥٤٠
ضعف و نارسايى كبد
زرشك .
براى اينكه كبد تقويت شود بهتر است هربار اترج ، تمر هندى ، تخم كشوث و تخم ترشك را مخلوط بجوشانيد و آب آن را با آب انار مخلوط و به تدريج بنوشيد .
* تباشير هندى و گل محمدى از هركدام 5 مثقال ، تخم كاسنى و تخم خرفه از هركدام 3 مثقال ، ريوند چينى و تخم كرفس از هركدام 2 مثقال همه را مخلوط كنيد و بجوشانيد . آب آن را صاف كنيد و مقدارى 4 تخمه ( تخم خيار ، تخم گرمك ، تخم هندوانه و تخم كدو ) را بكوبيد و در آن شيره بكشيد ، مقدارى از آن را صبح ناشتا و بقيه را به تدريج ميل فرماييد .
* تباشير هندى كوبيده شده ، آب جوشانده‌ى ريشه‌ى كاسنى ، لعاب اسفرزه و سكنجبين را مخلوط كنيد و به مرور ميل فرماييد .
* نعناع خشك ، ريوند چينى ، انيسون ، اسارون ، تخم كرفس ، قسط شيرين و قردمانا را مخلوط كنيد و نرم بساييد . هر روز كمى از آن را با مقدارى سكنجبين مخلوط كنيد و بخوريد .
* اقاقيا ، صندل سرخ و صندل سفيد از هركدام 10 گرم ، ريشه‌ى انجبار 40 گرم همه را نرم بساييد و هر روز صبح ، ظهر و شب هر مرتبه يك قاشق شربت‌خورى از آن را در دهان بريزيد و با آب بخوريد .
ضعف و نارسايى كبد
ضعف و نارسايى كبد
ضعف كبد در گرم‌مزاج‌ها : درمان ضعف كبد در گرم‌مزاج‌ها به قرار زير است : هر روز مقدارى خارخاسك را بجوشانيد و آب آن را با سكنجبين يا سركه مخلوط كنيد و بخوريد .
* ريشه‌ى كاسنى را بجوشانيد و مقدارى مصطكى را در آب صاف‌كرده‌ى آن حل كرده ، سپس مقدارى سكنجبين را با آن مخلوط كنيد و هر روز مقدارى از آن را در سه نوبت ميل كنيد .
ضعيف و حساس بودن كبد : اگر داراى كبد ضعيف و حساسى هستيد اصلا زردآلو نخوريد و به دستور زير عمل كنيد :
چهار عدد برگ تازه‌ى آرتيشو را در يك ليتر آب روى آتش ملايم به آهستگى بجوشانيد تا به 75 سانتىليتر تقليل يابد ، سپس آب آن را صاف و شيرين كنيد . قبل از هر غذا يك فنجان بنوشيد و اين كار را حد اقل 12 روز ادامه دهيد .
* اسارون ، سنبل ، مصطكى ، زعفران ، طباشير هندى ، دارچين ، اذخر مكى ، قسط شيرين ، تخم گشوث ، تخم كرفس ، تخم كاسنى ، زرآوند طويل ، قرنفل ، حب بليسان ، هيل قرابى و عود هندى همه را به نسبت مساوى و هم‌وزن همه‌ى آنها گل محمدى مخلوط كرده و نرم بساييد ، سپس با مقدارى عسل مخلوط كنيد و هر صبح ، ظهر و شب هر مرتبه يك قاشق شربت‌خورى از آن را قبل از غذا ميل فرماييد .
نارسايى كبد : اگر دچار نارسايى كبد شده‌ايد ضمن پرهيز از خوردن آرتيشو بايد هربار 30 گرم گل گزنه‌ى سفيد را در يك ليتر آب بجوشانيد و آب صاف‌كرده‌ى آن را در طول روز به مرور بنوشيد .
نارسايى كبد در سردمزاج‌ها : علايم آن : گرفتگى رنگ چهره ، سفيدى رنگ زبان و لب‌ها ، كم‌رنگ بودن ادرار ، كم بودن مدفوع و سفيدى رنگ آن و كمى ايجاد عطش است .
براى درمان آن هر صبح و عصر و هر مرتبه 5 گرم رازيانه را با 5 گرم تاج‌ريزى بجوشانيد ، بعد آب آن را صاف كرده و با مقدارى گل قند عسلى مخلوط كنيد و بخوريد .
* هر روز 10 گرم انيسون را با مقدارى گل قند عسلى آميخته و ميل فرماييد .
* قسط ، سليخه ، گل محمدى ، اذخر مكى و افسنطين را به نسبت مساوى نرم بكوبيد بعد با روغن سوسن مخلوط كرده و به ناحيه‌ى كبد ضماد كنيد .