صحاح الفرس ( فارسى ) — الصفحة ١٩

فصل همزه « 1 »

باب الف از كتاب صحاح الفرس

فصل همزه « 1 »

( آ : « 2 » بمعنى « درآ » و « بيا » باشد . امير الشعراء افضل - الدين خاقانى گفت : [ بيت ]

جوشن صورت برون كن « 3 » در صف مردان درآ * دل طلب كزدار ملك دل توان شد پادشا

[ مصراع ] « 4 » :

ور درين راه توانى كه درآيى بسرا )

آذرفزا : « 5 » آتش افروز بود .

آرا : آراينده « 6 » باشد . حكيم ( اوحد الدين « 7 » ) انورى گفت : بيت

ببيند « 8 » بى « 9 » نظر نرگس بگويد « 10 » بىلغت سوسن * اگر طبعش بياموزد صبا « 11 » را عالم آرايى

آسا : دو معنى دارد اول دهان دره باشد يعنى « 12 » آنكه دهان باز كند از كاهلى « 13 » يا از خواب و عرب آن را « ثوباء » « 14 » گويد « 15 » و به زبان فرس « خميازه » نيز گويند « 16 » .

دقيقى گفت و بروايتى « 17 » بهرامى « 18 » ، مثال « 19 » :

بيت

چنان نمود بما دوش ماه نو ديدار * چو « 20 » يار من كه كند گاه خواب « 21 » خوش‌آسا

دوم بمعنى « مانند » باشد « 22 » . گويند : ( فلان‌كس پيل آساست يا ) خورآسا « 23 » يا ذره‌آسا ( اعنى مانند پيل است يا مانند آفتاب ) و عرب‌آسا ( را ) « مثل و شبه » خواند . شهيد « 24 » گفت : بيت

شود بدخواه چون روباه بد دل * چو شيرآسا تو بخرامى بميدان

( امير خاقانى گفت : [ بيت ]

فلك كژ روترست از خط ترسا * مرا دارد « 25 » مسلسل راهب‌آسا ) « 26 »

آشنا : سه معنى دارد اول مصدر اعنى شنا « 27 » كردن و عرب آن را « سباحت » خواند « 28 » . امير معزى گفت : « 29 » بيت

مانند زنگيى « 30 » كه بر آتش همى تپد « 31 » * زلفش در آب ديده همىكرد « 32 » آشنا

و كمال الدين اسماعيل گفت : بيت

سخن ز مدح تو بيگانگى همى جويد * كه مشكل است در آن بحر آشنا كردن « 33 »

دوم اسم فاعل است اعنى آن‌كس كه در آب شنا كند

( 1 ) - ك : عنوان را ندارد ( 2 ) - اين لغت فقط در « د » آمده است ( 3 ) - ن . ل : رها كن ( 4 ) - گويندهء مصراع معلوم نشد . ( 5 ) - ط : اذر فر / ك : اين لغت را ندارد ( 6 ) - ط : ارينده ( 7 ) - داخل دو هلال از « د » ( 8 ) - ط / ك : نبيند ( 9 ) - ك : پى ( 10 ) - ط : نگويد ( 11 ) - ك : صا ( 12 ) - د : اعنى ( 13 ) - د : كاهل ( 14 ) - د : ثبا ( 15 ) - ك : اول دهان دره باشد يعنى كسى كه از كاهلى و خواب دهان باز كند و عرب آن را ثوبا گويند ( 16 ) - د / ك : اين معنى را ندارند ( 17 ) - د : بروايت ديگر ( 18 ) - ك : و دقيقى گفته ( 19 ) - ك : ندارد ( 20 ) - ك : چه ( 21 ) - ط : خواب‌گاه / ك : وقت خواب ( 22 ) - د : بود ( 23 ) - د : خورآساست ( 24 ) - ط : خوانند شهيدى / د : خوانند ( 25 ) - د : دار ( 26 ) - ك : معنى دوم را چنين آورده : « 2 به معنى شبيه و مثال باشد » و دو شاهد را ندارد ( 27 ) - د : شنا و ( 28 ) - د : خوانند ( 29 ) - ك : « آشنا - اول شنا كردن است و عرب آن را سباحت گويند امير مغربى ( ظ : امير معزى ) گفت » ( 30 ) - ط : زنگى / ك : رنكى ( 31 ) - هر سه نسخه « همى طپد » ( 32 ) - د : همى كرده ( 33 ) - د / ك : اين شاهد را ندارد