صحاح الفرس ( فارسى ) — الصفحة ٢٩٨
[ فصل باء « 8 » ]
باب ياء « 1 » از كتاب صحاح الفرس
باب ياء « 1 » از كتاب صحاح الفرس
و درين باب بعضى از لغات كه در باب الف آورديم ذكر كرده شود جهت آنكه بهر دو روايت منقول است مانند « آ » و « آى » و « دروا » و « درواى » و امثال آن .
فصل همزه
فصل همزه
آى : بمعنى « بيا » باشد « 2 » .
آبى : « بهى » باشد و « به » نيز گويند و بتازى « سفرجل » خوانند .
آرى : كلمهء تصديق باشد و عرب « نعم » گويند « 3 » .
آراى : آراينده باشد .
آموى : شهريست بر لب جيحون .
آورى : يقين درست باشد و « آور » يقين بود « 4 » .
افساى : افسون خو [ ا ] ن بود « 5 » .
انبوى : بوى گرفته بود « 6 » .
اندى : « خاصه » باشد . عماره گفت : [ بيت ]
گر خوار شدم سوى بت خويش روا باد * اندى كه بر مهتر ما « 7 » خوار نيم خوار
[ فصل باء « 8 » ]
[ فصل باء « 8 » ]
بارى : دو معنى دارد : اول كلمه‌ايست كه بر انحصار دلالت كند چنان كه گويند : « اگر دوستى ورزند بارى از آن او » يعنى بايد كه دوستى منحصر باشد در دوستى او . انورى گفت :
[ بيت ]
روا نيست در عقل جز مدحت تو * چو مدحت همىبايدم كرد بارى
دوم بمعنى يك بار باشد « 9 » .
بارخداى : نام خداى تعالى است و شايد كه به ملوك نيز گويند بتعظيم .
بارگى : « بارگير » باشد يعنى اسب « 10 » .
بالاى : اسب جنيبت باشد « 11 » .
( 1 ) - د : باب الياء / در « لف 516 » آمده است : « نسخهء س / لفس ] باب الياء را ندارد و كاتب نسخه را به آخر باب الهاء ختم كرده . » ( 2 ) - شاهد آى در وفائى [ كمال الدين اسمعيل گفته : بيت باقتضاى ارادت نهاد حكم خداى * اساس مصلحت روزگار برشد آى ( ديوان : روزگار بر تو بپاى ) ( 3 ) - شاهد آرى در وفائى [ انورى گفته : بيت ببارگاه تو آيم ( ديوان : دايم ) بيك شكم زايد * زمانه صوت و سئوال و نداى ( ديوان : صوت سؤال و صداى ) آرى را ( 4 ) - شاهد « آورى » در وفائى [ كسائى گفته : بيت هر چه كردى نيك و بد فردا به پيشت آورند * بيشك اى مسكين اگر در دل ندارى آورى ] ( 5 ) - شاهد « افساى » در وفائى [ كمال الدين اسمعيل گفته : بيت زبان كلك تو كرده است نيزه را دربند * كه ديد جز ( ديوان : چون ) قلمت مار اژدها افساى ] ( 6 ) - شاهد « انبوى » در وفائى [ منجيك گفته : بيت گل انبوى شد لاله اندر كمر ( « لف 521 » : ايدر مگر ) * سمن بوى باد آتش بخار ( « لف » : سمن بوى شد باد و آتش بخار ) ( 7 ) - « لف 517 » : خود ( 8 ) - د : فقط « ب » ( 9 ) - شاهد « بارى » در وفائى براى معنى دوم [ نظامى گفته : بيت چو دور آمد بخسرو گفت بارى * سير شيرى بد اندر مرغزارى ] ايضا شاهد « بارخداى » در وفائى [ انورى گفته : بيت عالم مجد كه بر بار خدايان ملكست * مجد دين آن بسزا بر ملكان بارخداى ] ( 10 ) - شاهد « بارگى » در وفائى [ نظامى گفته : بيت چو شيرين ديد خسرو بارگى راند * دلش در بند غم يكبارگى ماند ] ( 11 ) - شاهد « بالاى » در وفائى [ فردوسى گفته : بيت به بالاى پاى اندر آورد زود * بخشم و بكين نيزه را در ربود ]