صحاح الفرس ( فارسى ) — الصفحة ٢٩١

[ فصل نون « 9 » ]

اى سربسر تكلف وى سربسر لطف * ابليس را نبيره و نمرود را خلف

نزغده : مفاصل آدمى باشد كه تند شده باشد گويند ( « نزعده شده است » . عنصرى گفت :

[ بيت ]

گر تب دوزخى به روى نكوست « 1 » * بر بهشتى نزغده باشد دوست

نستوه : بضم نون آن را گويند كه از خصم روى نگرداند در سخن و جدال و خصومت .

نرموره : « بادپيچ » باشد يعنى « ارجوحه » « 2 » .

نكوهيده : ناپسنديده باشد .

نمونه : دو معنى دارد اول : باشگونه و بازگردانيده بود دوم زشت نابكار باشد « 3 » .

نهاله : كمينگاه بود كه صيادان از بهر نخجير در آنجا پنهان شوند .

نهفته : پنهان باشد .

نوباوه : ميوه و رستنى باشد كه زودتر برسد و عرب « باكوره » گويند « 4 » .

نودارانه : بمعنى ميلاوه و شاگردانه باشد .

نوده : فرزند عزيز باشد « 5 » .

نواجسته : باغ نو نشانده بود .

نوسه : « قوس قزح » باشد « 6 » .

نوكفاره : بسيارگوى باشد .

نونده : دو معنى دارد : اول اسب باشد . دوم مردم تيز فهم باشد . يوسف عروضى گفت : [ بيت ]

بشناس كه مرديست او بدانش * فرهنگ و خرد دارد و نونده

نيابه : « نوبت » باشد .

نيسته : بجاى « نيست » باشد « 7 » .

نيفه : خرزهء شلوار باشد . حكيم انورى گفت :

[ بيت ]

بىمنع و جگر برون « 8 » ز شلوار * كونيست ز پاچه تا بنيفه

نيوشه : گوش فرا داشتن بود « 9 » .

نيوشيده : شنيده بود و « نانيوشيده » . نشنيده بود « 10 » .

( 1 ) - د : نيكوست ( 2 ) - رجوع بلغت « بادپيج » در باب چيم شود ( 3 ) - شاهد « نمونه » در وفائى : [ عنصرى گفته : بيت نگارى كزو بت نمونه شود * بيارايى او را چگونه شود ] ( 4 ) - شاهد « نوباوه » در وفائى : [ فرخى گفته : بيت همچو نوباوه برنهد بر چشم * نامهء او خليفهء بغداد ] ( 5 ) - شاهد « نوده » در وفائى [ فرخى گفته : بيت اى سر آزادگان و تاج بزرگان * شمع جهان و چراغ دوده و نوده ] ( 6 ) - شاهد « نوسه » در وفائى : [ خسروانى گفته : بيت از ژاله روى خويد چو آبست موج خون * وز نوشته ( ظ : نوسه ) پشت ابر چو چرخست رنگ رنگ اين بيت در « لف 441 » چنين آمده : از باد كشت بينى چون آب موج موج * وز نوسه ابر بينى چون جزع رنگ رنگ ] ( 7 ) - شاهد « نيسته » در وفائى : [ كسائى گفته بيت آس شدم زير آسياى زمانه * نيسته خواهم شدن مى ( « لف 451 : همى ) بكرانه ] ( 8 ) - د : جكر بيرون ( متن از دهخدا ) ( 9 ) - شاهد « نيوشه » [ همه نيوشهء خواجه به نيكويى و بصلحت ( ظ : به صلح ) * هميشه نادان در جنگ و فتنه و غوغا . اين بيت در « لف 443 » چنين آمده : همه نيوشهء خواجه بنيكوئى و به صلح * همه نيوشهء نادان بجنگ و كار نفام ] ( 10 ) - شاهد « نيوشيده » در وفائى [ انورى گفته : بيت نيم جوشيده ديگكى دارم * غلغلش گوش جان نيوشيده ( ديوان : قلقلش گوش نانيوشيده ) به ( ديوان : از ) طريق كرم توانى كرد * به دو چوبش تمام جوشيده ]