صحاح الفرس ( فارسى ) — الصفحة ٢٨٠

[ فصل ] سين

سپوخته : اندرون كرده و درنشانده بود « 1 » .

سته : بكسر سين و تاء دو معنى دارد . اول رنجور باشد دوم ستيهيدن و لجاج كردن « 2 » .

ستانه : آستانهء خانه باشد .

ستايشگاه : مخلص شعر باشد يعنى جاى آفرين « 3 » .

ستنبه : مرد قوى و بازور باشد « 4 » .

ستوه : خسته و « عاجز » بود .

ستوده : مدح كرده بود .

سخته : سنجيده باشد . نظامى گفت :

بيت

سخن تا كى ز تاج و تخت گويى * نگويى سخته اما سخت گويى

سره : نيكو و پسنديده بود « 5 » .

سراسيمه : بمعنى آسيمه است .

سرخاره : سوزن زرين باشد كه زنان در « مقناع « 6 » » زنند از بهر محكمى .

سرشته : بدست ماليده و معجون كرده بود .

سرفه : « سعال » باشد .

سفته : دو معنى دارد : اول آن را گويند كه شخصى چيزى به كسى دهد تا در شهرى عوض آن از او باز ستاند . شاكر « 7 » گفت : [ بيت ]

اينك رهى بمژگان راه تو پاك رفته * نزديك تو نه مايه نه نيز هيچ سفته

دوم مرواريد سوراخ كرده باشد .

سفجه : خربزهء خام بود و بعضى سبز و « كاله » خوانند . « 8 »

سگاله : گه سگ است « 9 » .

سمه : آبگير باشد كوچك كه جولاهان ورزند و عرب « ممسحه « 10 » » گويند

سمجه : « نقب » « 11 » باشد :

سندره : بكسر سين حرام‌زاده باشد .

سنگه « 12 » : جانوريست از سگ كوچكتر ، خارهاى چون تير دارد و بمردم « 13 » اندازد .

سوده : ساييده باشد

سوفچه : شيشهء « 14 » زر باشد « 15 » .

( 1 ) - وفائى بشاهد « سپوخته » آورده : [ « هندوشاه گويد : بيت دل بيجان پر نفاقش را * خنجر اندر درون سپوخته باد ] ( 2 ) - شاهد سته در وفائى [ ظهير فاريابى گفته : بيت ز مردمانش زر و جامه خواستى و همه * بطبع و طوع بدادند بىلجاج و سته ] ( 3 ) - شاهد ستايشگاه در وفائى : [ عنصرى گفته : بيت بنام و كنيتت آراسته باد * ستايشگاه و شعر خطبه ( « لف 465 » : ستايشگاه شعر و خطبه ) تا حشر ] ( 4 ) - شاهد ستنبه در وفائى [ از ايران ( « لف 469 » : ايرانيان ) بد تهم كينه‌خواه * دلير و ستنبه بهر كينه خواه ( « لف » : كينه‌گاه ) ] ( 5 ) - شاهد « سره » در وفائى [ سعدى گفته : بيت بخور اى خوب سيرت سره مرد * كان نگون‌بخت گرد كرد و نخورد ] ( 6 ) - « لف 436 » : مقنعه . و اين كلمه را فردوسى آورده است : هم از شعر پيراهنى لاجورد * يكى سرخ شلوار و مقناع زرد ( خلاصهء شاهنامه جزوهء هفدهم ، چوبينه نامه ص 20 بيت 5 ) ( 7 ) - وفائى شاهد « سفته » را به « هندوشاه » نسبت داده و « لف 485 » به « جلاب بخارى » ( 8 ) - شاهد « سفجه » در وفائى : [ منجيك گفته بيت « پشت و قفاى رئيس احمد ( « لف 427 » : احمق ) فرچه * هيچ نخواهد مگر كه سفجه و سفجه » ] ( 9 ) - شاهد « سگاله » در وفائى [ عماره گفته : بيت يكى بگفت كه مسواك خواجه گنده شده است * كه آن سگالهء گوه سگ است خشك شده ] ( 10 ) - د : همحه ( متن از السامى فى الاسامى 41 ) ( 11 ) - د : نعت ( متن از دهخدا ) ( 12 ) - برهان قاطع اين لغت را « سنگله » ضبط كرده و لغت در جاى خود ننشسته و پس از لغت « سنگويه » آمده كه مىرساند ضبط « سنگله » صحيح نيست و بايد طبق رديف « سنگه » باشد مگر اينكه بگوييم غلط مطبعى است و در غلطنامه هم اشاره‌اى ندارد . ( 13 ) - د : بحردم ( متن از دهخدا ) ( 14 ) - « لف 486 » : شوشه / وفائى : توشه ( 15 ) - شاهد « سوفچه » در وفائى [ منجيك گفته : بيت بيكى لقمه كه از خوان تو آن مسكين خورد * ( « لف 486 » : بيكى لقمه كه بر خوان تو كرد آن مسكين ) بيشكى ( « لف » : بيكى ) سوفجهء زرش بفروشى تو ( « لف » : زرش مفروش ) كنون ]