صحاح الفرس ( فارسى ) — الصفحة ٢٧٥

فصل خاء « 24 »

خشينه : مرغابى سياه و رنگش ميان سياه و كبود باشد . كسائى گفت :

بيت « 1 »

كوهسار خشينه را ببهار * كه فرستد لباس حور العين

خفچه : شوشه باشد از زر يا از سيم كشيده .

بوشكور گفت :

بيت « 2 »

بفرمود داور كه مىخواره را * بخفچه بكوبند بيچاره را

خله : بفتح خاء و لام محقق ( هنديان ) و هرزه گفتن باشد .

خله : بضم خاء و لام مشدد و مفتوح ، خلم بينى بود يعنى آب سطبر « 3 » كه از بينى آيد . عسجدى گفت :

بيت « 4 »

چو آيد زو برون حمدان بدان ماند سر سرخش * كه از بينى سقلابى برون آيد همى خله

. خله : بضم خاء و لام مفتوح مخفف چوبى باشد كه كشتى به دو رانند . رودكى گفت :

نظم « 5 »

كشتيى بر آب و كشتيبانش باد * رفتن اندر واديى يكسان نهاد

نه خله بايدش و نه انگيختن * نه ز كشتى بيم و نه ز آويختن

خلاشمه : علتى باشد كه از تخمه حادث گردد همچون زكام . شهيد گفت :

بيت « 6 »

آن‌كسى را كه دل بود نالان * او علاج خلاشمه بكند

خلنده : در اندرون رونده باشد و مجروح كننده .

امير معزى گفت :

بيت

سمنبرى كه فسونگر شدست عبهر او * همى خلد دل من عبهر فسونگر او « 7 »

خليده : در اندرون رفته باشد « 8 » .

خميده : بمعنى « چفته » باشد « 9 » .

خنبه « 10 » : چهار ديوارى كه غله در آن كنند « 11 » .

خنبره : ظرفى باشد كوچك كه از سفال سازند و زر و سيم در آن ريزند و اگر بزرگتر باشد حوايج و ريچار « 12 » نيز در آن كنند .

خنجه : خوشى جماع بود .

خنيده : دو معنى دارد : اول بانگى باشد كه در ميان دو كوه افتد يا آوازى كه از طاس برون آيد « 13 » دوم معروف و مشهور و پسنديده بود .

فردوسى گفت :

بيت « 14 »

يكى شادمانى به دو در جهان * خنيده ميان كهان و مهان

( خوه : فشردن گلو باشد )

خوابنيده « 15 » : يعنى جنبانيده « 16 » ( بود )

( 1 ) - د : شاهد را ندارد ( 2 ) - د : شاهد را ندارد ( 3 ) - د : ستبر ( 4 ) - د : مثال را ندارد . ( 5 ) - د : شاهد را ندارد ( 6 ) - د : شاهد را ندارد ( 7 ) - ط : چراخلنده و افسونگرست عبهر او ( متن از ديوان امير معزى 683 كه شاهد « خلنده » نيست ) ( 8 ) - شاهد « خليده » در وفائى [ انورى گفته : بيت هر ساعتش از غصه گلى تازه شكفته * و آن غصه چو خارش همه در ديده خليده . ] ( 9 ) - د : خم خورده بود بمعنى چفته و خميده ( 10 ) - د : چهار ديوارى باشد كه بر شكل چرخشتى سازند از بهر غله ( 11 ) - شاهد « خنبه » در وفائى [ ابو شكور گفته : بيت پر از ميوه كن خانه را تا بدر * پر از دانه كن خنبه را سر بسر ] ( 12 ) - ط : رندان ( كذا ) ( 13 ) - د : برآيد ( 14 ) - د : شاهد را ندارد ( 15 ) - ط : نجوانيده ( 16 ) - ط : جلپانيده