صحاح الفرس ( فارسى ) — الصفحة ٢٧٤

فصل خاء « 24 »

گفت :

بيت « 1 »

اكنون كه هميانت باز بايد داد * خاتو [ له ] كنى و چند گونه « 2 » شر

خاشه : ريزهاى سرگين و كاه و مانند آن ( بود )

خامه : دو معنى دارد : اول قلم باشد دوم تل ريگ « 3 » بود در بيابان . عسجدى گفت :

بيت « 4 »

تا هست خامه خامه بهر باديه ز ريگ * وز باد غيبه غيبه بر و نقش « 5 » بيشمار

خبيره « 6 » : جمع شده باشد بمعنى چبيره « 7 » .

خبيده « 8 » [ خويده ] : بمعنى خفته بود .

خجسته : « مبارك و ميمون » بود « 9 » .

خره : گل‌تر و سياه باشد .

خراشيده : بمعنى خشوده بود .

خرده « 10 » : تفسير اجزاء پازند است . دقيقى گفت :

بيت « 11 »

ببينم آخر [ روزى ] بكام دل خود را * گهى ايارده خوانم شها « 12 » گهى خرده

خرفه : « پرپهن » بود بمعنى « بخله » و بتازى « فرفخ » « 13 » گويند . طيان « 14 » گفت :

بيت « 15 »

كسى كاو را تو بينى درد سرفه * بفرمايش تو آب دوغ و خرفه

خروه « 16 » : « خروس » بود « 17 » .

خزيده : يعنى درجسته . حكيم انورى گفت :

بيت

مىبينم ازين مرتبه خورشيد فلك را * چون شب‌پره در سايهء حكم « 18 » تو خزيده

خستوانه : پشمينه باشد موى ازو ( ى در ) آويخته يا كرباس پاره . معروفى گفت :

بيت « 19 »

نگر ز سنگ چه مايه به است گوهر سرخ * ز خستوانه چه مايه بهست شوشترى

خشاوه : پاك كردن پاليز يا رز « 20 » باشد از خار و خاشاك . ابو العباس گفت :

بيت « 21 »

نه خود نشانم و خود پرورم چو ز آب دهم * نه خود خشاوه كنم شان بنوك در سر رش

خشته : « مفلس » و بينوا « 22 » باشد . ابو العباس گفت :

بيت « 23 »

معذور كن اى شيخ كه گستاخى كردم * زيرا كه غريبم « 24 » من و مشغولم و خشته

( خشتچه ) « 25 » : زير بغل جامه باشد و ( به ) بعضى ( از زبانها ) « خشتك » نيز گويند . عماره گفت :

بيت « 26 »

بجاى خشتچه گر شست نافه بر دوزى « 27 » * هم ايچ كم نشود گنده بوى از بغلت

( 1 ) - د : شاهد را ندارد ( 2 ) - ط : كن جندكو بلنك شر ( كذا - متن از مجمع الفرس ) ( 3 ) - د : قل ريك ( در حاشيه مانند متن ) ( 4 ) - د : شاهد را ندارد ( 5 ) - ط : علنه علنه برد نفس ( متن از « لفپد 134 » ) ( 6 ) - ط : خلپره ( 7 ) - ط : حليره ( 8 ) - ط : خليده ( 9 ) - د : باشد ( 10 ) - ط : جرده ( 11 ) - د : شاهد را ندارد ( 12 ) - ط : شبها ( متن از « لف 486 » و داخل قلاب در مصراع اول ) ( 13 ) - د : قزفخ ( 14 ) - ط : طيال ( 15 ) - د : شاهد را ندارد ( 16 ) - د : خروش ( در حاشيه مانند متن ) ( 17 ) - شاهد « خروه » در وفائى [ عنصرى گفته : بيت شب از حملهء روز گردد ستوه * شود پر زاغش چو پر خروه ] ( 18 ) - د : حفظ ( 19 ) - د : شاهد را ندارد ( 20 ) - د : « يارز » ندارد ( 21 ) - د : شاهد را ندارد ( 22 ) - د : بىبرگ ( 23 ) - د : شاهد را ندارد ( 24 ) - ط : فريبم ( متن از وفائى ) ( 25 ) - ط : اين كلمه را ندارد ولى معنى آن را آورده است ( 26 ) - د : شاهد را ندارد ( 27 ) - ط : « بجاى خشتجه كوشت تا نبردوزى . . . . » ( متن از « لف 422 » و در « لفپد 26 » : مشك نافه بردوزى )