صحاح الفرس ( فارسى ) — الصفحة ٢٥٤

فصل نون « 3 »

بيت

بگريد مرا دوده « 1 » و ميهنم * كه بىسر ببينند « 2 » خسته تنم

فصل نون « 3 »

نارون « 4 » : درختى « 5 » است سخت و راست ( بالا رود ) پيشه‌وران از چوب او « 6 » دست‌افزار و آلات سازند بسبب سختى چوب « 7 » ( و ) باشد كه قامت خوبان را بسبب تناسب و « 8 » راستى بدان ( تشبيه ) كنند . امير معزى گفت :

بيت « 9 »

بتى كه چون برخ و قامتش نگاه كنى « 10 » * گمان برى تو كه گلنار و بار « 11 » نارون است

ناگزران : ناگزير باشد . ( حكيم انورى گفت :

[ بيت « 12 » ]

شه ناگزران است چو جان در بدن ملك * يا رب تو نگه‌دار مر اين « 13 » ناگزران را

) نان كشكين « 14 » : نانى باشد از جو و باقلا « 15 » و گندم و از هر لونى ديگر . رودكى گفت :

بيت « 16 »

كشكين نانت نكند آرزو * نان سمين خواهى گرد و كلان

نرگان « 17 » : گدايان شوخ بىشرم « 18 » باشند . قال الشاعر « 19 »

بيت « 20 »

هر كه اين شعر نرگان گفته است * زير سيصد هزار تن خفته است

نيسان [ نسيان ] « 21 » : « مخالفت » بود « 22 » . بو شكور گفت :

بيت

من آنگاه سوگند نيسان [ نسيان ] خورم * كزين شهر من رخت برتر ( برم ) « 23 »

و « انيسان » كه از « فصل الف » درين باب آورديم هم بمعنى مخالفت است و مستشهد بيت بو شكور است . و بجاى « نيسان » ، « انيسان » آورده‌اند و اللّه اعلم بالحقايق .

نسترن « 24 » : و « نسترون » بواو و « نستردن » بدال غير معجم و « نسرين » همه يك نوع است ( و گلى باشد خوشبوى ) « 25 »

( 1 ) - ط : مراوراده مبتهم / د : دوزه ( متن تصحيح دهخدا در حاشيه ) / « لف 36 » : بگريند مردوده و ميهنم ( 2 ) - د : ببينيد ( 3 ) - ك : فقط « النون » ( 4 ) - ك : « نارون - درختى است . ظهير گفته خاقانى ( كذا ) سرو بالاى تو چو بخرامد * پوست بر قد نارون به درد » ( 5 ) - د : درخت ( 6 ) - د : آن ( 7 ) - د : « بسبب سختى چوب » ندارد ( 8 ) - د : « واو » ندارد ( 9 ) - د : شاهد را ندارد ( 10 ) - ديوان : « . . . . نگاه كنند گمان كنند . . . . » ( 11 ) - ط : و باز ( 12 ) - ك : اين شاهد را ندارد ( 13 ) - د : ترين ( در حاشيه مانند متن ) ( 14 ) - ط : نان نشكين / ك : « بانكشكين ( كذا ) - نانيست از جو و باقلى » ( 15 ) - د : باقلى ( 16 ) - د / ك : شاهد را ندارد ( 17 ) - ك : « نركان - گدايان شوخ‌چشم باشد » ( 18 ) - د : بىشرم شوخ ( در حاشيه مانند متن ) ( 19 ) - « لف 355 » : قريع الدهر ( 20 ) - د / ك : اين شاهد را ندارد ( 21 ) - ط : نسيان / ك : « نسيان - مخالف بود » د : از اينجا تا آخر لغت را ندارد ( 22 ) - كاتب نسخهء « ك » از اينجا يك صفحه از كتاب را از معنى لغت « باد برين » تا لغت « نسترن » باشتباه مجددا تكرار كرده است ( 23 ) - ط : برترم ( 24 ) - ك : « نسترون و نسرين و نسترون و نسترين - يك نوع گلست » ( 25 ) - شاهد نسترن و نسرين در وفائى [ رودكى گفته : بيت از گيسوى مشك او نسيم آيد و جان * وز زلفك او نسيم نسترون دان ( كذا ) ( اين بيت در « لف 369 » چنين آمده . از گيسوى او نسيم مشك آيد * وز زلفك او نسيم نسترون ) ايضا [ فريد الدين احول گفته : بيت بوستان چون آسمان و ماه و مهر و مشترى * كو كنارست و گل خود روى و برگ نسترن ] ايضا [ امير معزى گفته : بيت من غلام آن خط مشكين كه گويى مورچه * پاى مشك‌آلود بر برگ گل نسرين نهاد ]