صحاح الفرس ( فارسى ) — الصفحة ٢٤٧

فصل غين « 21 »

شبستان « 1 » : خانهء زمستانى باشد .

شبيخون « 2 » : آن بود « 3 » كه شب بر سر دشمن روند « 4 » ( و ناگاه فرو گيرند چنان كه او را خبر نباشد . )

شمن : بت‌پرست باشد « 5 » .

شمان « 6 » : بانگ و گريهء دمادم باشد در گلو « 7 » .

عنصرى گفت

بيت « 8 »

ز آن ملك را نظام و ازين عهد را بقا * ز آن دوستان بفخر و ازين دشمنان شمان

شوخگن و شوخگين « 9 » : پليد باشد . منجيك گفت :

بيت « 10 »

جاف جافست و شوخگين و سترگ * زنده مگذار دول را زنهار

شيراوژن « 11 » : شيرافكن باشد « 12 » .

شيان « 13 » : جزا و مكافات باشد . ابو شكور گفت :

بيت « 14 »

برو تازه شد كينهء ورزيان « 15 » * بكردندش از هرچه كرد اوشيان

شيون : نوحه و نفير باشد .

فصل طاء « 16 »

طبرخون « 17 » : چوبى باشد سرخ كه بعضى آن را « طغالغو » « 18 » گويند . عنصرى گفت :

بيت « 19 »

زين هر دو زمين هرچه گيا رويد تا حشر * بيخش همه رويين « 20 » بود و شاخ طبرخون

فصل غين « 21 »

غن : تير عصاران باشد . رودكى گفت :

نظم « 22 »

هر گلى پژمرده گردد زو نه دير * مرگ بفشارد همه را زير غن

( رودكى گفته : [ بيت « 23 » ]

لقمهء از زهر زده در دهن * مرگ فشردش همه در زير غن )

غرن « 24 » : بانگ و دمدمه « 25 » و گريستن باشد در گلو « 26 » .

ابو العباس گفت :

بيت « 27 »

دو دستم بسستى چو پوده پياز * دو پايم « 28 » معطل دو ديده غرن

غلبكن « 29 » : درى باشد مشبك از چوب بافته بروستاها بر در خانها ( آويزند ) . بوشكور گفت :

( 1 ) - ك : اين لغت را ندارد ( 2 ) - د : شبخون ( 3 ) - د : آن را گويند ( 4 ) - د : رود ( 5 ) - شاهد « شمن » در وفائى [ رودكى گفته : بيت بت‌پرستى گرفته‌ام پيشه ( « لف 369 » : گرفته‌ايم همه ) * زآنكه چون او بت است ماشمنيم ( « لف » : اين جهان چون بت است و ما شمنيم ) ] ايضا : [ امير معزى گفته : بيت مگر فلك صنم خويش كرد بخت ترا * كه پيش او بعبادت خميده چون شمن است ] ( 6 ) - ك : « شمان - بانگ و گريه و افغان باشد » ( 7 ) - ط : كلوا ( 8 ) - د : شاهد را ندارد ( 9 ) - ك : « شوخگن - يعنى پليد و نجس » ( 10 ) - د / ك : شاهد را ندارد ( 11 ) - ك : « شيراوژن - يعنى شيرافكن » ( 12 ) - شاهد « شيراوژن » در وفائى [ انورى گفته : بيت بگرز آهن‌ساى و بنيزه صخره گذار * بتير موى شكاف و بتيغ شير اوژن ] ( 13 ) - ط : شبان / د : شنان ( 14 ) - د : شاهد را ندارد ( 15 ) - ك : كينه و در زمان ( 16 ) - ك : فقط « الطا » ( 17 ) - ك : « طبرخون - چوبيست سرخ كه بعضى آن را « طغالغوا » ( كذا ) گويند » ( 18 ) - د : طغالغو [ اين لغت در باب واو « طغاطغو » آمده است ( رجوع به ملحقات باب واو شود ) اما ظاهرا « طغالغو » يا « طفالغو » درست است . در نسخهء وفائى من اين لغت ياد نشده و در فرهنگهاى ديگر نيز ديده نشد بجز در لغت‌نامهء دهخدا كه از نسخهء « د » نقل كرده ] ( 19 ) - د / ك : شاهد را ندارد ( 20 ) - ط : روين ( 21 ) - د / ك : فقط ( غ ) ( 22 ) - د / ك : اين شاهد را ندارد ( 23 ) - اين مثال در « ك » آمده است ( 24 ) - ط : غون ( 25 ) - د : بانگ دمدمه ( 26 ) - ك : « در گلو » و مثال را ندارد ( 27 ) - د : شاهد را ندارد ( 28 ) - ط : بتازد و پايم ( متن از « لف 392 » ) ( 29 ) - ك : « غليكن ( كذا ) - درى باشد از چوب مشبك » و مثال را ندارد