صحاح الفرس ( فارسى ) — الصفحة ٢٣٩

فصل خاء « 12 »

چندن : بفتح چيم « 1 » « صندل » باشد « 2 » .

چين : چند معنى دارد : اول پيچ و شكن بود كه در زلف خوبان باشد ( و گاه در ابرو نيز بود ) . دوم شهريست . سيوم بمعنى چيننده « 3 » باشد ( چون « نثارچين » و « گوهرچين » و غير آن ) « 4 »

چيلان « 5 » : سنجد گرگانى بود . ( رودكى گفت :

[ بيت ]

سنجد چيلان به دو نيمه شده * نقطهء سرمه بر او يك رده ) « 6 »

فصل حاء

حرون « 7 » : اسب ناآموخته باشد و عرب هم « 8 » آن را « حرون » گويد « 9 » .

حزيران « 10 » : ماه نهم است از سال باصطلاح روميان و ماه آخر پاييز است « 11 » .

فصل خاء « 12 »

خان « 13 » : دو معنى دارد : ( اول ) باصطلاح ماوراء النهر پادشاه را گويند . دوم خانه باشد .

خاكدان : زمين را گويند « 14 » .

خانمان « 15 » : از قبيل توابع‌اند و استعمال آن در خانه و اقمشه و اهل خانه كنند « 16 » .

ختن « 17 » : شهريست بزرگ و مشهور بولايت « 18 » تركستان ( نفايس بسيار « 19 » از آنجا آرند چون خوبان بسيار و غير آن ) « 20 »

خدايگان : پادشاه بزرگ بود .

خرغون « 21 » : نام شهريست .

خرمن « 22 » : تودهء گندم و جو باشد ( كه از كاه پاك كنند .

خشين « 23 » : سپيد باشد . )

( 1 ) - د / ك : ندارند ( 2 ) - شاهد « چندن » در وفائى [ سيد حسن غزنوى گفته : بيت درد سرم مباد اگر بايدم فلك * آرد ز مه گلاب و ز خورشيد چندنم ] ( 3 ) - ط : جنيده ( 4 ) - شاهد « چين » در وفائى براى معنى سوم يعنى چيننده [ امير معزى گفته : بيت آنكه لطفش گوهر است و جان برو بايد فشاند * مستمع خود جان بره افشان گوهرچين بود ] ( 5 ) - ك : « جيلان - سنجد گرگان است » ( 6 ) - د : بر او يك يك زده ( متن از « لفپد 141 » بنقل از دهخدا ) ( 7 ) - ط : حان / ك : « حرون - اسپ ناآموخته باشد و عرب همين گويد » ( 8 ) - د : نيز ( 9 ) - د : گويند ( 10 ) - ك : « حزيران - ماه نهم روميان و ماه آخر پاييز » ( 11 ) - شاهد « حزيران » در وفائى [ ابو نصر فراهى گفته : بيت حزيران و تموز و آب و ايلول * نگهدارش كه از من يادگار است ] و رجوع بلغت آب در « باب باء » شود ( 12 ) - د : « خ » / ك : فقط « الخا » ( 13 ) - د : ( « هفت‌خان - هفتخوان » . خلاصهء شاهنامه فردوسى بانتخاب محمد عليخان فروغى ( ذكاء الملك ) ، طهران 1313 ، جزوهء يازدهم ، گشتاسپ نامه ، صفحات 33 - 44 داستان هفت‌خان اسفنديار - جزوهء سوم ، داستان هفت‌خان رستم صفحات 38 - 49 ) ( 14 ) - شاهد « خاكدان » در وفائى [ ظهير فاريابى گفته بيت هماى همت او سر به سدره در نارد * عجب كه سايه برين تيره خاكدان افگند ] ( 15 ) - ط / د : خان و مان / ك : « خانمان - اقمشه و اطعمه باشد » ( 16 ) - شاهد « خان و مان » در وفائى [ امير خسرو گفته : بيت بيا غمزه‌زنان بيرون كه شورى در جهان افتد * دل بىخان‌ومان [ خانمان ] را آتش اندر خان و مان [ خانمان ] افتد ] ( 17 ) - ك : « ختن - شهريست » ( 18 ) - د : در ولايت ( 19 ) - د : نفاس سبا را ( متن تصحيح استاد دهخدا ) ( 20 ) - شاهد « خدايگان » در وفائى [ انورى گفته : بيت گر دل و دست بحر و كان باشد * دل و دست خدايگان باشد ] ( 21 ) - نام اين شهر در كتاب « جغرافياى تاريخى سرزمينهاى خلافت شرقى » نيامده است . ( 22 ) - ك : اين لغت را ندارد / شاهد « خرمن » در وفائى [ سعدى گفته : بيت خداوند خرمن زيان مىكند * كه بر خوشه‌چين سرگران مىكند ] ( 23 ) - ط / ك : اين لغت را ندارد