صحاح الفرس ( فارسى ) — الصفحة ٢٣٣

فصل باء « 7 »

بالان « 1 » : دهليز باشد . عنصرى گفت :

بيت « 2 »

فلك مر حلقه و [ مر ] باغ او را * به پيروزى در افگندست بنيان

يكى را سد يأجوجست ديوار * يكى را روضهء خلد است پالان

باهكيدن : شكنجه كردن بود « 3 » .

ببر بيان « 4 » : پوششى است از كتان كه آن را پادشاهان « 5 » بفال داشتندى و در روز جنگ پوشيدندى و گويند جبرئيل « 6 » عليه ( الصلاة و ) السلام از بهشت آورده است . فردوسى گفت :

بيت « 7 »

تهمتن بپوشيد ببر بيان * نشست از بر اژدهاى دمان

بخسان « 8 » : گداختن و گدازان بود . عنصرى گفت :

بيت « 9 »

اى ترك بحرمت مسلمانى * كم بيش بوعدها نبخسانى « 10 »

برزن : كوى و محلت باشد « 11 » .

برگستوان « 12 » : پوششى باشد كه روز جنگ بر اسبان اندازند « 13 » .

برمايون « 14 » : گاويست كه فريدون را بشير آن گاو پروردند « 15 » . حكيم سنائى گفت :

بيت « 16 »

نه فريدون گاو پرورده * كرد گرگ گرسنه را برده « 17 » .

برهمن « 18 » : دو معنى دارد اول « 19 » نام حكيم هند است « 20 » . دوم نام بتكده‌ايست در هندوستان « 21 »

برهون « 22 » : كمرگاه بود .

برين « 23 » : بالاترين باشد چنان كه « 24 » گويند : « چرخ برين و خلد برين » . حكيم انورى است :

بيت « 25 »

غوطه توان داد روز عرض ضميرش * در عرق آفتاب چرخ برين را

بزان « 26 » : جهنده باشد و اين لفظ را ظاهرا « 27 » بر باد اطلاق كنند .

( 1 ) - ك : « بالان - دهليز سراست » ( 2 ) - د : دو بيت شاهد را ندارد ( 3 ) - د : باشد / ك : است ( 4 ) - ك : « ببر بيان - چيزيست كه در روز جنگ پوشند و بعضى برآنند كه جبرئيل آن را از بهشت آورده . » ( 5 ) - د : پادشهان آن را ( 6 ) - د : جبر ( در حاشيه مانند متن ) ( 7 ) - د : شاهد را ندارد ( 8 ) - ط / د : بخان / ك : ببخان ( متن از « لف 371 » و ضبط شاهد ) ( 9 ) - د / ك : شاهد را ندارند ( 10 ) - ط : نحنائى ( 11 ) - شاهد برزن در وفائى [ امير معزى گفته بيت به روى خويش كوى و برزن من * چو لعبت خانهء « نو شاد » دارد ] ( 12 ) - ك : « بر گستوان - پوشش‌ايست كه بر اسب اندازند » ( 13 ) - شاهد « بر گستوان » در وفائى [ امير معزى گفته : بيت روى آب از بهر رزم تو بهنگام خريف * گاه چون جوشن نمايد گاه چون بر گستوان ] ( 14 ) - ك : « برمايون - اسم گاويست كه فريدون از شير او پرورش يافته » ( 15 ) - د : پرورند ( 16 ) - د / ك : شاهد را ندارد ( 17 ) - شاهد برمايون در وفائى . [ دقيقى گفته : بيت مهرگان آمد جشن ملك افريدونا * آن‌چنان ( « لف 363 » : آن كجا ) گاو نكو بودش ( گاو خوشش بودى - فرهنگ شاهنامه تأليف دكتر رضازاده شفق استاد دانشگاه ) برمايونا ] ( 18 ) - ك : « برهمن - اول حكيم هند است - 2 - بتكدهء هندوستان است » ( 19 ) - د : ( ا ) ( 20 ) - د : هندست ( 21 ) - شاهد « برهمن » در وفائى . [ امير معزى گفته : بيت بهارچين كن ازو روز بزم خانهء خويش * اگرچه خانهء تو نو بهار برهمن است ] ( 22 ) - ك : « برهون - كمرگاه است » ( 23 ) - ك : « برين - بالاتر است » ( 24 ) - ط : حنحه ( 25 ) - د / ك : شاهد را ندارد ( 26 ) - ك : « بزان - يعنى جهنده و بر باد اطلاق كنند » ( 27 ) - د : غالبا