صحاح الفرس ( فارسى ) — الصفحة ٢١٦

فصل باء

فصل باء

فصل باء

بم : دو معنى دارد اول نام موضعى است از ولايت كرمان .

دوم آوازيست كه مغنيان گو [ يند ] نرم‌تر از زير باشد . حكيم انورى گفت :

بيت

ابد با مدت عمرت « 1 » هم‌آواز * چو از روى تناسب زير با بم

بام « 2 » : بامداد باشد « 3 » .

بادرم « 4 » : چون بيهوده‌كار باشد . عنصرى گفت :

رحمة اللّه عليه

بيت

چون بايشان بازخورد آسيب شاه شهريار * جنگ ايشان عجز گشت و سحر ايشان بادرم

( معروفى گفته : [ بيت ] « 5 »

يار من كار او با درم شد * چرخ در پيش پاى او خم شد )

بافدم « 6 » : عاقبت كار باشد . رودكى گفت :

بيت « 7 »

همچنان سرمه كه دخت خوبروى * هم بسان گرد بردارد « 8 » از وى

گرچه هر روز اندكى برداردش « 9 » * با قدم روزى بپايان آردش

بو شكور گفت :

بيت

چه بايدت كردن كنون بافدم * مگر خانه‌روبى چو روبه بدم

بچم « 10 » : بفتح باء و چيم كارى بنظام بود . شاكر گفت :

بيت

چرا نه شكر كنم نعمت ترا شب و روز * كه با تو اختر من سعد گشت « 11 » و كار بچم

بجكم « 12 » : دو معنى دارد : اول نام كركان است بتركى . دوم خانه تابستانى بود . رودكى گفت :

بيت

از تو خالى نگارخانهء جم « 13 » * فرش ديبا كشيده بربجكم « 14 »

بدرام [ پدرام ] « 15 » : جاى خرم و آراسته و نيكو باشد .

عنصرى گفت :

بيت

چرا بگريد زار ارنه غمگنست غمام * گريستنش چه بايد كه شد جهان بدرام « 16 » [ پدرام ]

برچم « 17 » : موى را گويند كه از گردن اسب « 18 » در آويزند و نيزه « 19 » نيز گويند . حكيم انورى گفت :

( 1 ) - ط : عمرم ( 2 ) - ك : « بام - يعنى بامداد » ( 3 ) - شاهد بام در وفائى [ شيخ اوحدى گفته : بيت نيمشب ديدهء مؤذن بام * ديده ز آن سوى بام زين سو شام ] ( 4 ) - ك : « بادرم - يعنى بيهوده كار و تالف » ( 5 ) - اين بيت در « ك » آمده است ( 6 ) - ط : باقدم ( 7 ) - ك : مثال را ندارد ( 8 ) - ط : بسان كردد نسان ( متن از « لف 341 » ) ( 9 ) - ط : بردارتش ( 10 ) - ك : « بچم - كارى را بنظام آوردن است » ( 11 ) - ك : كه اختر من گرديده سعد و كار بچم ( 12 ) - ك : « به حكم - اول اسم كركان است بتركى ، 2 خانه تابستان » ( 13 ) - ك : چشم ( 14 ) - ط : بنده بر محكم ( 15 ) - ك : « بدرام جاى خرم و آبادان است » و مثال را ندارد ( 16 ) - شاهد بدرام در وفائى [ انورى گفته : بيت اى ز طبع تو طبعها خرم * وى ز عيش تو عيشها پدرام ] ( 17 ) - ط : پرچم / ك : « پرچم - موئى را گويند كه از گردن اسب آويزند و بمعنى نيز ( كذا ) باشد / وفائى : « دم گاو بود كه آن را از گردن اسب آويزند و بر نيزه نيز بندند » ( 18 ) - ط : است ( 19 ) - استاد فروزانفر : « يعنى موى نيزه نيز گويند . »