صحاح الفرس ( فارسى ) — الصفحة ٢١٥

فصل همزه

باب ميم [ از كتاب صحاح الفرس ] « 1 »

فصل همزه

آرام « 2 » : برقرار باشد .

آزرم « 3 » : حرمت داشتن بود . حكيم انورى گفت :

بيت

اى بزرگى كه از بلندى و قدر * آسمان را نداشتى آزرم

آدرم : نمدزين باشد يعنى « نرمه » .

ارم : بهشت شداد عاد باشد « 4 » و عرب نيز « ارم » گويد .

( قوله تعالى : إِرَمَ ذاتِ الْعِمادِ الَّتِي لَمْ يُخْلَقْ مِثْلُها فِي الْبِلادِ « 5 » « 6 » . سوزنى گفت :

بيت « 7 »

شد با تو بهم دولت و اقبال يكى باغ * كز جاه تو صد بار شد از باغ ارم به

از خجلت باغ تو ارم شد بعدم باز * از خجلت باغ تو ارم گشته عدم « 8 » به

استام « 9 » : ساخت مراكب باشد از سيم يا از زر .

استيم « 10 » : بفتح الف و سكون سين مهمله « آستين » بود . فرخى گفت :

بيت

خيز و پيش آر از آن مى خوشبوى * زود بگشاى خيك را استيم

و در بعضى از نسخها « اشتيم » است بشين معجم بمعنى ريم كه در جراحت باشد و مستشهد بيت مذكور است و ازين بيت معلوم مىشود غرض قايل ريم جراحت نيست چه پارسى جراحت « ستيم » است بحذف الف چنان كه بجاى خود خواهد آمد ان شاء اللّه تعالى .

انجام « 11 » : آخر كار همه چيز باشد « 12 » .

اندام « 13 » : كارى بنظام باشد گويند : « اندام گرفت » يعنى بنظام آمد .

انگام « 14 » : هنگام باشد .

اوستام « 15 » : دو معنى دارد : اول معتمد باشد « 16 » . دوم لگام باشد . حكيم ناصر خسرو گفت :

بيت

چون برآهختى ز تن شرم اى پسر * يافتى ديبا و اسب و اوستام

و هم او گفت :

بيت

نشد نرم و ناسود « 17 » تا بر نكردم * بسر بر مر او را ز عقل اوستامى

( 1 ) - ك : « باب الالف مع الميم ( كذا ) » ( 2 ) - ك : اين لغت را ندارد ( 3 ) - ك : « آرزم - حرمت و شرم باشد » ( 4 ) - ك : است ( 5 ) - قرآن كريم سورهء فجر آيهء 6 ( 6 ) - ك : داخل دو هلال فقط در « ك » آمده است ( 7 ) - ك : دو بيت مثال را ندارد ( 8 ) - ط : عدو ( 9 ) - ك : اين لغت را ندارد ( 10 ) - ك : « استيم - در بعضى نسخه اشتيم يعنى ريم و چرك كه در جراحت باشد چه در پارس ريم راستيم گويند بحذف الف » ( 11 ) - ك : « انجام - آخر كار است » ( 12 ) - شاهد انجام در وفائى : [ فردوسى گفته : بيت بكوشيم و انجام كار آن بود * كه فرمان و راى جهانبان بود ] ( 13 ) - ك : « اندام - كارى بنظام رسانيدنست » ( 14 ) - ك : « انگام - يعنى هنگام » / شاهد انگام در وفائى [ كمال اسمعيل گفته : بيت همى ثابت قدم انگام كوشش همه در وقت راحت لذت افزا ] ( 15 ) - ك : « اوستام - اول بمعنى معتمد باشد دوم لجامى است كه بر سر اسپان كنند » و مثال را ندارد . ( 16 ) - وفائى بشاهد معنى اول اوستام آورده : [ ابو شكور گفته : بيت « به افزاى » خوانند او را بنام هم از نام و كردار و هم اوستام ] ( 17 ) - ط : بزم و ناسور ( متن از ديوان )