صحاح الفرس ( فارسى ) — الصفحة ٢٠٧
فصل زاء « 22 »
فصل خاء « 1 »
فصل خاء « 1 »
خبكال : « 2 » نشانه باشد چون سوراخى « 3 » . عنصرى گفت :
بيت « 4 »
چو ديلمان زره‌پوش شاه و تركانش * به تير زوبين بر پيل ساخته خبكال
خرچال : مرغى باشد . زينبى گفت :
بيت « 5 »
هميشه در فزغ از وى سپاههاى ملوك * چنان كجا بنواحى عقاب بر خرچال
خوهل : « 6 » كژ بود يعنى ضد راست . ابو شكور گفت :
بيت
پس ار ژاژ و خوهل آورى پيش من * همت خوهل پاسخ دهد پير زن « 7 »
فصل دا [ ل ] « 8 »
فصل دا [ ل ] « 8 »
داهل : بضم دال علامتها « 9 » باشد كه بر زمين « 10 » سازند و بالاى آن دام بگسترانند تا نخجير از داهل نترسد « 11 » و آهنگ دام كند .
دغول : « 12 » بفتح دال حرامزاده بود . شاعر گفت :
بيت « 13 »
ايستاده ديد آنجا در ، دغول * روى زشت و چشمهاشان چون دوغول
دنگل : « 14 » ابله و بىاندام باشد و حرامزاده و ديوث‌وش بود . ابو العباس گفت
بيت
گردنگل آمده است پسر تا كى * بر بنديش به آخر هر « 15 » مهتر
فصل راء « 16 »
فصل راء « 16 »
رطل : « 17 » بكسر « 18 » راء جام شراب باشد .
ريغال : « 19 » به راء مهمله و بروايتى معجمه « قدح » باشد « 20 » . كسائى « 21 » گفت :
بيت
شكفت لاله تو ريغال بشكفان كه همى * ز پيش لاله به كف بر نهاده به ريغال
فصل زاء « 22 »
فصل زاء « 22 »
زال : « 23 » فرتوت و پير كهن باشد و به همين معنى است جهت آنكه [ پدر ] رستم را بدان سبب زال گفتند كه از مادر سفيد موى آمد « 24 » چه نام او دستان بود . فريد الدين احول گفت :
بيت
شود ز بيم سنان تو شير روبه لنگ * شود ز سهم كمان تو زال رستم زال
( 1 ) - ك : فقط « خ » ( 2 ) - « ط » و وفائى خنكال ( با نون ) ( متن طبق رديف ) ( 3 ) - ك : سوراخ ( 4 ) - ك : مثال را ندارد ( 5 ) - ك : مثال را ندارد ( 6 ) - ك : « خوهل - يعنى كژ و ناراست » و مثال را ندارد ( 7 ) - ط : به پيرزن ( 8 ) - ك : فقط « د » ( 9 ) - ك : علامت باشد ( 10 ) - ك : زمين‌ها ( 11 ) - ك : ترسد ( 12 ) - ك : « دغول - حرامزاده باشد » ( 13 ) - اين بيت بشاهد « غول » نيز آمده است رجوع به « غول » شود / ك : اين مثال را ندارد ( 14 ) - ك : « دنگل - ابله و نادان باشد و ديوث وضع » و شاهدها را ندارد ( 15 ) - ط : « . . . اين بستر پاكى مارندش بار خود . . . » ( متن از « لف 317 » ) ( 16 ) - ك : فقط « الرا » ( 17 ) - وفائى بشاهد رطل آورده : [ خواجه غياث الدين محمد رشيد گفته : بيت آنگه على رطل جهان پر كن روان رغم گران * در كار آور يك زمان رندان دردآشام را ] ( 18 ) - در لغت عرب بفتح آمده است ( 19 ) - « لف 326 » : زيغال ( 20 ) - ك : قدح باشد ( 21 ) - ك : رودكى ( 22 ) - ط : « فصل الزاء » / ك : فقط « الزاء » ( 23 ) - ك : « زال - فرتوت و پير باشد » و مثال را ندارد ( 24 ) - ط : سفيد موى سفيد آمد