صحاح الفرس ( فارسى ) — الصفحة ٢٠٥

فصل تاء « 17 »

بعضى از زبانها دوم گندم و جو به دو نيم كرده باشد حكامت گفت :

بيت

آسياى صبوريم كه مرا * هم ببرغول و هم بسرمه كنند

بسمل : بكسر باء . نيم كشته « 1 » باشد . مولانا قطب الدين عفيفى گفت : بيت

بسمل خنجر افلاس شو ار مىخواهى * كه بتيغ ملك الموت نگردى مردار

بشل : بفتح باء يعنى درآويز . ابو القاسم مؤدب گفت « 2 » :

بيت

شرم بيك‌سو بنه اى عاشقا * خيز بدان مستحل اندر بشل « 3 »

نشكول : مردى كدود [ و ] قوى [ و ] رنجكش و جلد و حريص در كار بود « 4 » . عنصرى گفت « 5 » :

بيت « 6 »

هرچه يا بى وز آن فرو مولى * نشمرند از تو آن به بشكولى

( بمول : « 7 » يعنى آهسته آهسته برو )

فصل پى « 8 »

پل : بفتح [ پى ] پاشنهء پاى بود « 9 » . امير معزى گفت :

بيت « 10 »

هميشه كفش [ و ] پلش را مفيده بين كنم * بجاى كفش و پلش دل كفيده بايستى

( معروفى گفت : [ بيت ] « 11 »

از بس كه دويدم پل من چاك شده * اندر سر دشمنان من خاك شده )

پالاپال : « 12 » چيزى سخت تابنده باشد . دقيقى گفت :

بيت

بفر و همت شمشير تو قرار گرفت * زمانه‌اى كه پر آشوب بود و پالاپال

پشل : بفتح پى و كسر شين معجم دو چيز باشد كه بر يكديگر گيرند . ابو العباس گفت « 13 » :

بيت

نامهء وصلت آخريش « 14 » نبود * باب تر كن بطاق « 15 » در پشلا

و در بعضى نسخها « نشل » است بنون و اللّه اعلم .

( پيخال ) : سرگين مرغ باشد و بتازى « رزق » گويند « 16 » .

فصل تاء « 17 »

تانول : زفر دهان باشد . عسجدى گفت :

بيت

من پيرم و فالج همه ( پيدا شده ) « 18 » بر تن * تانولم اگر بينى « 19 » و گفته شده دندان

( 1 ) - ك : ناكشته ( 2 ) - ك : « بشل - يعنى درآويز شاعر گفته » / ط : مؤذن ( متن از « لف 317 » : ) ( 3 ) - ك : خيز بدان مايهء جان در بشل : / « لف 317 » : خيز بدان تگل اندر بشل / دهخدا : « بجاى كلمهء تگل گيسو ؟ » ( دانش شمارهء 10 سال 3 ) ( 4 ) - ك : « بشكول - مردى كرد و قوى جلد و رنجكش باشد » ( 5 ) - ك : لحكيم عنصرى ( 6 ) - ك : « هرچه يا بى ازو فرومانى * نشمرند آن زمان ترا بشكول » / دهخدا : « هرچه مانى . . . » ( دانش شمارهء 10 سال 3 ) ( 7 ) - اين لغت در « ك » آمده است ( 8 ) - ك : فقط « پ » ( 9 ) - ك : « پل - پاشنهء پا باشد » ( 10 ) - ك : اين مثال را ندارد ( 11 ) - اين بيت در « ك » آمده است ( 12 ) - ك : اين لغت را ندارد ( 13 ) - ك : ابو عباس گفته ( 14 ) - ط : با خرس نبود ( 15 ) - ط : نطاق ( 16 ) - وفائى بشاهد پيخال آورده : [ خسروى ( لغت‌نامه : امير خسرو ) گفته : بيت روز كور فسق كى ( لغت‌نامه : روز كور شرع كى ) بيند مقام نور شرع * كنج مسجد چون ( لغت‌نامه : گنبد مسجد ) پر از پيخال مرغ شب‌پر است ] ( 17 ) - ك : فقط « ت » ( 18 ) - داخل دو هلال از « ك » ( 19 ) - ط : با توام و گر بينى