صحاح الفرس ( فارسى ) — الصفحة ١٩٢

فصل همزه

باب گاف [ از كتاب صحاح الفرس ]

باب گاف [ از كتاب صحاح الفرس ]

فصل همزه

فصل همزه

آذرنگ « 1 » : « دمار و هلاك » باشد و رنج نيز .

ابو شكور گفت « 2 » :

بيت

ز فرزند بر جان و تنت « 3 » آذرنگ * تو از مهر او روز و شب چون نهنگ

آرنگ « 4 » : دو معنى دارد اول بمعنى همانا بود .

دوم گونه باشد .

آزرنگ « 5 » : غمى سخت و محنتى صعب [ است ] .

آژنگ « 6 » : چين باشد كه به روى و پيشانى افتد .

فرخى گفت :

بيت

بزرگوارى و كردار اوى و بخشش او * ز روى پيران بيرون همى « 7 » برد آژنگ

آهنگ « 8 » : دو معنى دارد اول قصد و توجه باشد .

گويند : « فلان‌كس آهنگ فلان كرد . » يعنى [ عزم ] « 9 » رفتن پيش او كرد و روى به دو نهاد . فريد الدين احول گفت :

بيت

شب حسود پى روز گردد از فتنه * كه تيغ تو بشبيخون كند هم‌آهنگى

دوم آواز باشد . ظهير الدين فاريابى گفت :

بيت

چو زهره وقت صبوح از افق برآرد چنگ * زمانه تيز كند نالهء مرا آهنگ

آونگ « 10 » : چيزى باشد كه چيزى ازو « 10 » آويزند .

شاعر گفت :

بيت « 11 »

رفتم چو نديدم از وصالت رنگى * بر هر مژه از خون جگر آونگى

جانا بوداع ما بيا فرسنگى * تا خون بينى چكيده بر هر سنگى

( اخسيكتى « 12 » گفته است : [ بيت ]

آه سردم هر دم از نوك مژه * صد هزار آونگ اشك آويخته ) « 13 »

ارثنگ « 14 » : چند معنى دارد : اول صورتهايى است كه مانى نقاش كرده است . دوم بتخانه‌ايست .

( 1 ) - ك : « آذرنگ - هلاكت و رنجست » ( 2 ) - ك : فردوسى گفته ( 3 ) - ك : تن ( 4 ) - ك : « آرنگ - بمعنى همانا و همينگونه است » ( 5 ) - ك : « آزرنگ - غمى سخت و محنتى صعب است » ( 6 ) - ك : اين لغت را ندارد ( 7 ) - ط : برون برو ( متن از لف 260 ) و در لفن : ز روى پير برون آورد همى . ( 8 ) - ك : « آواز تيز و قصد كردنست ) و دو شاهد را ندارد ( 9 ) - داخل قلاب افزوده شد ( 10 ) - ك : به دو ( 11 ) - ك : اين ترانه را ندارد ( 12 ) - ك : حكيم ( متن از مجمع الفرس ) و « ط » اين مثال را ندارد . ( 13 ) - شاهد « آونگ » در وفائى : [ هندوشاه گفته : بيت مقصرم ز دعا هر شبى كه دشمن تست * ز سنگ حادثه آونگ باد نكبت او ] ( 14 ) - ك : « ارتنگ - اول صورتيست كه مانى نقش كرده . دويم بتخانه‌ايست . سيوم كتاب و اشكال مانى نقاش است . » و مثال را ندارد .