صحاح الفرس ( فارسى ) — الصفحة ١٨٠

فصل دال « 23 »

بيت

ترسم چشمت رسد كه سخت خطيرى « 1 » * چونكه نبندند خرمكت بگلو بر

خشوك : حرامزاده بود « 2 » . رودكى گفت :

بيت « 3 »

ايا بلايه اگر كارك تو پنهان « 4 » بود * كنون توانى بارى « 5 » خشوك پنهان كرد

خلشك « 6 » : كوزهء از گل كرده و ناپخته [ بود ] و آن را به خلخ دوشيزگان كنند و رنگهاى الوان بر آن كرده باشند . ابو الخطير منجم گوزگانى گفت « 7 » :

بيت

چون مرغ هفت رنگ همى ماند اين خلشك * و اندر ميانش بادهء رنگين ببوى مشك

ما زين خلشك رنگين وين لعبت بديع * باده خوريم تر و « 8 » بكون در بريم خشك « 9 »

خنك « 10 » : يعنى خوشا و عرب « طوبى » گويد .

عماره گفت :

بيت

خنك آن‌كس كه اگر چاكر چاكرت بود * چاكر چاكرت از مير خراسان بهتر

خناك « 11 » : « خناق » بود . استاد رودكى گفت :

بيت

تا دو سه بوسه رها كن اين دل « 12 » از گرم « 13 » خناك « 14 » * تا بمنت احسان باشد احسن اللّه جزاك

خنجك « 15 » : بفتح خاء خار خسك باشد .

خنجك : بضم خاء نباتى باشد كه بتازى « 16 » آن را « شيح » « 17 » خوانند يعنى « درمنه » . بو المؤيد بلخى گفت :

بيت « 18 »

نباشد بس عجب از بختم ار عود * شود در دست من مانند خنجك

خنجك : بكسر خاء درختى است كه بر كوه رويد و آن را « كهبان » خوانند و عرب « حبة الخضراء » گويند « 19 » . معروفى گفت :

بيت

يادآور « 20 » پدرت را كه مدام * گاه تنكش « 21 » چدى و ( گه ) خنجك « 22 »

فصل دال « 23 »

درك « 24 » : دستارچه بود . رودكى گفت :

بيت

اى طرفهء « 25 » خوبان من اى شهرهء رى * لب را بسر درك مكن « 26 » پاك ز مى

( 1 ) - ط : و طيرى ( متن از « لف 275 » ) ( 2 ) - ك : باشد ( 3 ) - ك : اين مثال را ندارد ( 4 ) - « لف 291 » ) ( 5 ) - تو دانى باز ( متن از « لف » ) ( 6 ) - ك : « خلشك - كوزه‌ايست رنگهاى الوان در آن كنند و بدان مىخورند . ابو الخطير منجم گفته » ( 7 ) - ط : كركانى ( متن از « لفس 293 » ( 8 ) - ط : حوريم برنم ( متن از « لف 293 » ) ( 9 ) - ك : بيت دوم را ندارد ( 10 ) - ك : « خنك - خوشا و خرما » و مثال را ندارد ( 11 ) - ك : اين لغت را ندارد / « لف 294 » : « جناك » ( 12 ) - « اين ذال « دل » از » در حاشيه به خط كاتب ( 13 ) - ط : ( متن از « لف 294 » ) ( 14 ) - ط : خشاك ( 15 ) - ك : « خنجك - يعنى خار و خسك باشد ( كذا ) » ( 16 ) - ك : نباتيست بتازى ( 17 ) - ط : شخ ( 18 ) - ك : مثال را ندارد ( 19 ) - ك : رويد و عرب او را حبة الخضراء گويد ( 20 ) - « لف 285 » : ياد نارى ( 21 ) - ك : پكس / « لف 285 » : « پلنگمش » و در حاشيه از لفن : « تنكس » / استاد دهخدا : ( « گه پلنمش » ، ( لفپد 95 ) ( 22 ) - ط كنجك ( 23 ) - ك : عنوان را ندارد ( 24 ) - ك : « درك - دستار باشد . حكيم انورى گفته : درك بر سر نهاده مىخرامى * خوشا روزى كه دركت پاره گردد ( كذا ) » / « لفچ 280 » : « سپيدرك » / « لفع » : « سپردرك » ( 25 ) - « لف 280 » : قبلهء ( 26 ) - « لف » : بسپيدرك بكن