صحاح الفرس ( فارسى ) — الصفحة ١٣٣

فصل نون « 18 »

نماز : « 1 » دو معنى دارد : اول اداى صلوة و فرايض باشد و سنن نوافل « 2 » . عراقى گفت :

بيت « 3 »

من آن نياز كنم در شبى بميخوردن * كه در نماز بعمر دراز نتوان كرد

دوم « 4 » طاعت بردن ملوك باشد و نزديكست به قسم اول كه آن نيز طاعت است .

حكيم سوزنى گفت :

بيت

شهى كه بارگه اوست سجده‌گاه ملوك * همى برند بدان « 5 » سجده‌گه ملوك نماز

( و حكيم انورى گفت : [ بيت ]

دامن جاه ترا جيب فلك برده سجود * قبلهء حكم ترا حكم قضا برده نماز )

و شيخ نظامى گفت :

بيت

نمازش برد چون هند و پرى را * ستودش چون « 6 » عطارد مشترى را

نهاز : « 7 » بفتح نون پيشرو « 8 » رمه و گلهء گوسفندان باشد و باستعارت « 9 » همه پيشروان را نهاز گويند و در امثال عوام الناس است كه :

« چون باز كرد ، بز « 10 » لنگ نهاز كرد » .

خسروى گفت :

بيت

من ز خداوند تو « 11 » ننديشم ايچ * علم ترا پيش نگيرم نهاز

زانكه بهار است و تويى « 12 » گوسفند * آب بهارت « 13 » بكشد بر نهاز

و سوزنى گفت :

بيت « 14 »

ز بيم هيبت و سهم سياست تو بدشت * ز گرگ پنجه فرو ريزد از نهيب نهاز

نهماز : عظيم « 15 » و بيكران باشد .

نوز : « 16 » هنوز باشد . سوزنى گفت :

بيت

چندين غم تو خوردم و ناز « 17 » تو كشيدم * از عشق من و ناز خود آگاه نه‌اى نوز « 18 »

نواز : « 19 » نواختن باشد و نوازنده . حكيم سوزنى گفت :

بيت

اين منم يا رب بصدر مهتر « 20 » كهتر نواز * از نديمان يافته بر خواندن مدحت جواز

نياز : « 21 » چند معنى دارد : اول درست را گويند .

دوم آرزو ، سيوم قحط را ، چهارم شره و حرص را ، پنجم بلذت خوردن طعام را .

سوزنى گفت :

( 1 ) - ك : « نماز - اول اداى فريضه است » ( 2 ) - طاعت بردن ملوك و سلاطين . شيخ نظامى گفته » و فقط شاهد آخر را دارد ( 2 ) - د : « دو معنى دارد : 1 - اداء و صلوات » ( 3 ) - د : اين شاهد را ندارد ( 4 ) - د : « ب » ( 5 ) - د : بان ( 6 ) - د : كلمهء « چون » در حاشيه به خط دهخدا ( 7 ) - ك : « نهاز - بفتح نون پيشرو گوسفندان است و به استعمال همه پيش‌روانرا گويند » و شواهد را ندارد ( 8 ) - ط : پيشرو گله رمه ( 9 ) - د : و استعارت ( 10 ) - ط : و بز ( 11 ) - د : « تو » ندارد ( 12 ) - د : تو گويى ( 13 ) - د : بهارست ( 14 ) - د : اين شاهد را ندارد ( 15 ) - ك : يعنى عظيم ( 16 ) - ك : « نوز - يعنى هنوز » ( 17 ) - ط : بار ( 18 ) - ط : هنوز ( 19 ) - ك : « نواز - نواختن و كرم درزيدن است » و شاهد را ندارد ( 20 ) - د : مهترو ( 21 ) - ك : « نياز - اول بمعنى درست باشد 2 - بمعنى آرزوست 3 - بمعنى قحط 4 - شره و حرص 5 - بلذت طعام خوردن » / د : « چند معنى دارد : ا - راست را گويند . ب - آرزو را . ج - و قحط . د - و شره و حرص . ه - و بلذت خوردن طعام را . »