صحاح الفرس ( فارسى ) — الصفحة ١١٦

فصل نون « 22 »

افتاد پس برين « 1 » تقدير مناسب معنى اول باشد كه جزا و مكافات است . شاعر گفت :

بيت

اگر بد كنى كيفرش بد « 2 » كشى * نه چشم زمانه بخواب اندرست

سيوم « 3 » پشيمانى « 4 » بود . ابو شكور گفت :

بيت

مار را هر چند بهتر پرورى * چون يكى خشم آورد كيفر برى « 5 »

سفله فعل مار دارد بيخلاف * جهد كن تا سوى سفله ننگرى

چهارم تغارى « 6 » مىباشد كه شير احشام « 7 » در آنجا كنند « 8 » و آن را ناودانى « 9 » بود ( چون بلبله .

فرالاوى گفت و بقول ديگر طيان گفت :

[ بيت ]

شير غاش است و بپستان « 10 » در جغرات شدست * چشم دارد كه فرو ريزد در كيفر تو )

پنجم به زبان بعضى ( از ) ولايت « 11 » بمعنى نهر « 12 » باشد .

فصل لام « 13 »

لتنبر « 14 » : بسيار خوار و كاهل باشد . ( شاكر « 15 » بخارى گفت : [ بيت ]

بر دل مكن مسلط گفتار هر لتنبر * هرگز كجا پسندد افلاك جز ترا سر « 16 » )

فصل ميم « 17 »

مادندر : زن پدر باشد . ( رودكى گفت : [ بيت ]

جهانا چنينى تو با بچگان * گهى مادرى گاه مادندران )

مندور : بدال ( غير ) معجم « 18 » غمگين باشد .

جلاب گفت « 19 » :

بيت

بهار خرم نزديك آمد از دورى * بشادكامى نزديك شو « 20 » ز مندورى

( مهر : دو معنى دارد : 1 - نام آفتابست ، فردوسى گفت :

[ بيت ]

چو از چرخ گردنده بفروخت مهر * بياراست روى زمين را بچهر

ب : بمعنى عشق است . شاعر گفت : [ بيت ]

چندانكه رخت حسن فزايد بر چهر « 21 » * . . . . . . . . . . . . . )

فصل نون « 22 »

ناگوار : تخمه باشد يعنى امتلاء « 23 » . زينبى گفت :

بيت

از سراى « 24 » تو ناگوار گرفت * خلق را يكسر و منم « 25 » ناهار « 26 »

( 1 ) - ط : پس‌بان / د : برين تقدير ( 2 ) - د : خود ( 3 ) - د : « ج » ( 4 ) - د : پشمانى ( 5 ) - فروزانفر : « اين معنى درست نيست » ( 6 ) - د : تغادى ( در حاشيه : تغارى ) ( 7 ) - ط : احشام شير ( 8 ) - د : كه دوغ‌فروشان دوغ و ماست در آن كنند ( 9 ) - ط : ناودان ( 10 ) - د : شير در عاسقست ستان ( در حاشيه : شير غاشست به ) ( 11 ) - ط : ولات ( 12 ) - دهخدا در حاشيهء د : « ظاهرا اشتباه كرده « نهره » را كه بمعنى كوزهء دهان فراخ يا تغار دوغ‌زنى است « نهر » خوانده و معنى پنجم براى كيفر گرفته است » ( 13 ) - ك : عنوان را ندارد ( 14 ) - ط : لقبر / د : لنبتر / ك : ليتيسر ( 15 ) - د : شاكرى ( 16 ) - د : پسر ( در حاشيه : سر ) ( 17 ) - ك : عنوان را ندارد ( 18 ) - ك : ندارد ( 19 ) - ك : جلاب شاعر گفته ( 20 ) - د : شد / ك : گشت ( 21 ) - د : بيچاره ( متن از دهخدا در حاشيه ) ( 22 ) - ك : عنوان را ندارد ( 23 ) - ك : ممتلى ( 24 ) - د : سخاى ( 25 ) - د : سم ( در حاشيه : منم ) ( 26 ) - ك : مثال را ندارد