صحاح الفرس ( فارسى ) — الصفحة ١١٣

فصل گاف

بيت

شه را « 1 » اگر چه هست فراوان كده ، رسد « 2 » * از بندگانش هر كده‌اى را كديورى « 3 »

كردر : زمين پشته پشته و دره و كوه باشد « 4 » .

عنصرى گفت ) :

بيت

در شام گرد لشكرش ار بنگرى همى * بينى علم علم تو بهر دشت كردرى « 5 »

( و حكيم ناصر خسرو گفت : [ بيت ]

شمال اندرو گر بجنبد نداند * نشيب از فرازى و از كوه كردر )

كرده‌كار : مرد جلد « 6 » بود . دقيقى گفت :

بيت

جادو نباشد از تو بتنبل سوارتر * عفريت كرده‌كار و تو « 7 » زو كرده‌كارتر « 8 »

كركر « 9 » : كامكار باشد « 10 » .

( « كركر » و ) كر و كر : « 11 » هر دو بلفظ پهلوى نام حق « 12 » تعالى است جل جلاله « 13 » . دقيقى گفت « 14 » :

بيت

چو « 15 » بيچاره گشتند و « 16 » فرياد جستند * بر ايشان ببخشود يزدان « 17 » كركر

( و حكيم ناصر خسرو گفت :

[ بيت ]

برآمد ز كوه [ آنكه ] آرام و جنبش * به دو داد در دهر يزدان كركر ) « 18 »

كژار « 19 » : حوصله باشد خواه انسان خواه حيوان .

بهرامى گفت :

بيت

بيفكنى خورش پاك را « 20 » ز بىاصلى * بياگنى ز پليدى « 21 » چو ماكيان تو كژار

كشكنجير « 22 » : چيزى را گويند كه از « 23 » كشيدن آن نيروى « 24 » كمان كشيدن حاصل شود و آن چنان بود « 25 » كه جهت مبتديان چوبى دراز بسازند « 26 » و در يك سر چوب سوراخ « 27 » كنند و ريسمانى « 28 » سطبر در آن سوراخ بگذرانند « 29 » و بر ديگر سر چوب « 30 » تبره‌اى « 31 » بود كه در آن سنگ و ريگ « 32 » بود « 33 » و يك سر آن ريسمان در دست نوآموز باشد و او بيك دست چوب گيرد بطريق « 34 » قبضهء

( 1 ) - د : « را » ندارد ( دهخدا در حاشيه : در دهر اگرچه هست « نسخه بدل » ) ( 2 ) - ك : فراوان سپاه و خيل ( 3 ) - د : كذى بود ( در حاشيه : كديورى ) ( 4 ) - ك : « زمين پشته و دره باشد » و مثال را ندارد ( 5 ) - د : دشت و كردرى ( متن از دهخدا در حاشيهء نسخه ) ( 6 ) - د : « مرد جلدى را گويند » / ك : « مرد جلد و سبكدست باشد » و مثال را ندارد ( 7 ) - ط : « تو » ندارد ( 8 ) - د : دهخدا در حاشيهء نسخه « . . كار ز تو كرده كارتر » ( 9 ) - ك : « كركر - مرد مكاره باشد » ( 10 ) - د : كام كر بود ( 11 ) - ك : « كركر و كر - هر دو به زبان پهلوى اسم خداى عز و جل عم نواله و عظم شأنه است » ( 12 ) - د : بارى ( 13 ) - د : « جل جلاله » ندارد ( 14 ) - ك : گفته ( 15 ) - ك : چه ( 16 ) - ط / ك : « و » ندارد ( 17 ) - ط / ك : ببخشيد از لطف كركر ( 18 ) - د : يزدان در دهر « متن از ديوان ناصر خسرو » ( 19 ) - ك : « كژار - حوصلهء انس و انعام است » و مثال را ندارد / د : « كژار - حوصلهء مرغان باشد » ( 20 ) - ط / د : ناگوار بىاصلى ( در حاشيهء د : بيفكنى خورش پاك را ز بىاصلى ) ( 21 ) - د : بپلدى ( در حاشيه : بياكنى بپليدى ) ( 22 ) - ط : كشكبحر / ك : كشكتكير ( 23 ) - د : در ( 24 ) - د : آن ادميان را كمان ( 25 ) - ك : حاصل آيد و آن‌چنانست ( 26 ) - ك : چوبى سازند دراز ( 27 ) - ك : سوراخى ( 28 ) - د : سوراخ فراخ بود و ريسمان ( 29 ) - ك : در آنجا گذرانند ( 30 ) - د : و بر سر ديگر از ريسمان ( 31 ) - د / ك : توبرهء ( 32 ) - ط : ريگ ريش ( ظ : نسخه بدلى از ريگ ) ( 33 ) - د : باشد ( 34 ) - د : بر طريقه