صحاح الفرس ( فارسى ) — الصفحة ٩٩

فصل باء « 24 »

جهت اين مصلحت اسب و زاد نيز داشته « 1 » باشند و ( در اصفهان و عراق و اكثر بلاد ) عجم آن را « اورام « 2 » » گويند « 3 » . ( عنصرى گفت :

[ بيت ]

تو گويى ز اسرار ايشان همى * فرستد به دو آفتاب اسكدار « 4 » )

افدر « 5 » : برادرزاده و خواهرزاده نيز « 6 » باشد .

( ابو شعيب گفت [ بيت ]

سلسله جعدى بنفشه عارضى * كت سياوش افدر و پرويز جد

افسر : تاجى بود از ابريشم مكلل بجواهر . فرخى گفت :

[ بيت ] « 7 »

كلامت سپر بد سازد سر خويش ( كذا ) * ملامت عشق را تاج است و افسر

الر : « 8 » سرين باشد . ( طيان گفت [ بيت ]

بينى اى جان ز خز اندام تو و الر تو * جان من باد فداى پدر و مادر تو )

انبر : « 9 » كلبتين « 10 » باشد . منجيك گفت : « 11 »

بيت

بليف خرما پيچيده خواهمت « 12 » همه تن « 13 » * فشرده خايه بانبر « 14 » بريده كير بگاز

اوبار : « 15 » ( پر كاهى « 16 » كه ماهى يا چيزى ديگر بگلو فرو برد گويند : « او باريد » يا « بيوباشت » اعنى فرو برد و اوبار ) يعنى فرو برد « 17 » رودكى گفت :

[ بيت ]

بس بيو باريد ايشان را همه * نه شبانرا هشت زنده نه رمه « 18 »

ايدر : « 19 » بمعنى اينجا « 20 » بود . كمال ( الدين ) اسماعيل گفته است : « 21 »

بيت

اى غايبى كه كرده‌اى از مثل خود سئوال * خواهى جواب حاضر « 22 » من اينك ايدرم « 23 »

( و پدرم گفت : [ بيت ]

گذشتند و بگذاشتند اين جهان را * تو هم بگذرى زود يا دير از ايدر )

فصل باء « 24 »

بر : دو معنى دارد اول « 25 » كنار « 26 » باشد . دوم بمعنى حاصل ( بود « 27 » . شاعر گفت و هر دو را ذكر كرد : [ بيت ]

بگذشت ز ناگهان برى « 28 » بر من زد * المنة للّه كه برى خوردم ازو

باختر : مشرق است . عنصرى گفت : [ بيت ]

چو روزى كه بودش بخاور گريغ * هم از باختر برزند باز تيغ

و هم او گفت :

( 1 ) - ط : است ( 2 ) - د : دلام ( 3 ) - ط : گويد ( 4 ) - د : اسكدار ( 5 ) - ط / ك : افدر ( بدون حركت ) ( 6 ) - د / ك : « نيز » ندارد ( 7 ) - اين بيت در ديوان فرخى بكوشش محمد دبير سياقى ديده نشد ( 8 ) - ط : الر / ك : الر در برهان قاطع اين لغت « آلر بر وزن لاغر » ضبط شده و در لغت‌نامه نيز به همين ضبط آمده و بضبط صحاح الفرس اشاره نشده است . مصراع اول بيت طيان نيز چنين آمده : « بينى آن جز بن ( در حاشيه شايد : چربو يا چربى ) اندام تو و آلر تو » درصورتىكه آنچه در متن حاضر نقل شده از نسخهء « د » است ( 9 ) - ك : ابتر ( 10 ) - ك : كلتبان ( 11 ) - ك : گفته ( 12 ) - د : بينم ( 13 ) - ط : « همه » ندارد ( 14 ) - ط : فشرده يا بير / ك : بابتر ( 15 ) - ط / ك : ادبار ( 16 ) - د : مر كاهى ( متن تصحيح ظنى ) ( 17 ) - ك : بمعنى فرو برشد ( 18 ) - د : دمه . ( 19 ) - د : ايذر ( 20 ) - ك : آنجا ( 21 ) - د : گفت / ك : گفته ( 22 ) - د : خاصه ( 23 ) - ك : حاضر و اينك من ايدرم ( 24 ) - ك : عنوان را ندارد ( 25 ) - د : « ا » ( 26 ) - ط : گياه ( 27 ) - ك : « بمعنى گياه [ ظ : كنار ] و حاصل هر دو است » ( 28 ) - د : بوى ( متن از دهخدا در حاشيه )