مرورى بر تاريخ و مبانى طب سنتى اسلام و ايران ( فارسى ) — الصفحة ١١٢
2 - 4 - نبض « 1 »
نمىرسد كه در خشم مىرسيد . لذت ، نبض را آرام و ملايم مىكند . درشتى نبض در حالت لذت نياز را برآورده مىسازد و ازاين‌روى كند و متفاوت مىزند . نبض فرد اندوهگين كوچك ، ناتوان ، متفاوت و كند است .
همانطور كه ملاحظه شد تعريف نبض ، منشا و مكانيسم ايجاد آن ، آناتومى و فيزيولوژى ايجاد نبض ، علل گرفتن نبض از شريان بازويى ، نحوه‌ى گرفتن نبض ، شاخص‌هاى مورد توجه در نبض‌گيرى و عوامل ارزيابى آن ، انواع نبض و اسامى آنها و به صورت دقيق با آخرين يافته‌هاى علم پزشكى مطابقت دارد .
امّا يكى ديگر از نكات مهم و قابل ذكر ، مراحل مختلف فيزيولوژيك يك نبض مىباشد . در كتاب ذخيره‌ى خوارزمشاهى اثر حكيم جرجانى به زبان شيواى فارسى چنين آمده است : " نبض ، حركت شريان‌ها را گويند و هر نبضى از دو حركت است و دو سكون . يك حركت ، حركت انبساط است و يك سكون ، سكونى كه پس از انبساط باشد و حركت دوم ، حركت انقباض است و سكون دوم ، سكونى كه از پس حركت انقباض باشد . حركت انبساط ، حركت باز شدن شريان‌ها را گويند و حركت انقباض فراز هم آمدن آن را گويند " .
اين مطلب در حقيقت بيانگر مراحل فيزيولوژيك منحنى نبض شريانى است . گويى جرجانى نتيجه يك اسفيگموگراف را در برابر ديدگان خواننده قرار مىدهد .
همانطور كه مىدانيم فشار آئورت به سرعت در ابتداى سيستول بطنى بالا مىرود و شاخه صعودى « 1 » منحنى نبض را تشكيل مىدهد . با جريان يافتن خون
( 1 ) - Anacrotic Limb