مرورى بر تاريخ و مبانى طب سنتى اسلام و ايران ( فارسى ) — الصفحة ١٠٩
2 - 4 - نبض « 1 »
است .
از انواع ديگر نبض كه در منابع طب سنّتى به توضيح آنها پرداخته شده ، مىتوان از نبض لرزنده ( مرتعش ) « 1 » نبض پيچيده ( تاب‌دار ) « 2 » ، نبض متواتر « 3 » ، نبض متخلخل « 4 » ، نبض متشنج « 5 » و دهها نوع نبض ديگر نام برد .
* عوامل مؤثر بر نبض : عواملى وجود دارند كه به‌طور كلى براى قوام نبض ضرورى به نظر مىرسند و در وجود و عدم وجود نبض دخالت دارند .
اين عوامل را عوامل گيرنده ( ماسكه ) مىنامند و عبارتند از :
- نيروى حياتى موجود در قلب كه نبض را به حركت درمىآورد .
- ابزار ( رگ‌ها ) .
- عوامل فرونشاننده‌ى نبض .
* اگر شريان‌ها نرمش‌پذيرى داشته ، نيرو زياد باشد و نياز به خون هم زياد شده باشد ، نبض بزرگ مىزند . اگر نيرو كم باشد ، نبض حتما كوچك است . اگر نيرو كم ، شريان‌ها سخت و نياز اندك باشد ، نبض كوچكتر مىزند .
دو چيز نبض را كوچك مىكند . يكى سختى شريان‌ها و ديگرى كاهش نيرو . با اين تفاوت كه اگر نيرو ناتوان باشد ، نبض علاوه بر كوچكى ، در كوتاهى و پستى نيز افراط خواهد داشت ؛ حال آنكه كوتاهى و پستىاى كه بر اثر سختى شريان‌ها رخ مىدهد ، به اين حد نخواهد بود . اگر نياز بسيار و نيرو زياد باشد و
( 1 ) - Vibrating Pulse ( 2 ) - Twisted P . - cordy P . ( 3 ) - Frequent P . ( 4 ) - Gaseous P . ( 5 ) - Convulsive P .