مرورى بر تاريخ و مبانى طب سنتى اسلام و ايران ( فارسى ) — الصفحة ١٠٥

2 - 4 - نبض « 1 »

مختلف نامرتّب « 1 » . نبض مختلف مرتّب نبضى است كه حالت اختلافش بر مدار نظم و ترتيبى مىچرخد كه خود دو نوع است : يا مطلقا منظم است يعنى در تكرار آن فقط يك خلاف موجود است و يا اينكه در تكرار دوران آن بيش از يك خلاف وجود دارد . مثلا دورى انجام مىپذيرد و دور ديگر مخالف اوّلى است ولى سرانجام هر دو دور باهم مىسازند و شبيه يك دور مىشوند . نبض نامنظم برعكس اين حالت را دارد .

* بايد دانست كه نبض ، تناسب و توازن موسيقيايى دارد . كسى كه در موسيقى و نواختن آن سررشته داشته باشد آن را آسان‌تر ياد مىگيرد .

* انواع نبض‌هاى تركيبى عبارتند از :

- نبض آهويى ( غزالى ) « 2 » : اين نبض در يك جزء داراى سه حالت اختلاف است . آهسته مىزند ، قطع مىشود و سپس به سرعت مىزند .

- نبض موجى « 3 » : در ابتداى حركت داراى گستردگى و پيشروى و در انتها واجد اختلاف است . زياد كوچك نيست و تا اندازه‌اى پهن است . ضربان آن مانند امواجى است كه به صورت متوالى مىآيند ، بالا مىروند ، فرومىنشينند ، گاهى سريع هستند و گاهى بطئى .

- نبض كرمى « 4 » : شبيه خزيدن كرم است . كوچك است ولى پىدرپى مىآيد .

- نبض مورچه‌اى ( نملى ) « 5 » : اين نبض بسيار كوچك‌تر از نبض كرمى است و

( 1 ) - Irregular - irregular ( 2 ) - Gazelle Pulse ( 3 ) - Paradoxial P . - Waving P . - Undulatating P . ( 4 ) - Vermicularis P . - Wormlike P . ( 5 ) - Antlike P . - Formicans P .