طب در دوره صفويه ( فارسى ) — الصفحة ١٠٧
فصل ششم پزشكان خارجى
فصل ششم پزشكان خارجى
فصل ششم پزشكان خارجى
بدون اغراق چند سال اول قرن يازدهم در تاريخ ايران از چنان اهميتى برخوردار است كه اگر مشابه آن اصلا وجود نداشته باشد ، بلاشك فوق العاده نادر است .
طى قرن‌هاى متمادى ، يعنى از زمانى كه جنگ‌هاى ايران و روم پايان گرفت ، ديگر هيچ نوع رابطه‌اى اعم از علمى يا تجارى بين ايران و اروپا به وجود نيامد و ايران چه در سال‌هائى كه جزئى از امپراطورى بزرگ اسلام محسوب مىگشت و چه در ايامى كه به وسيله فرمانروايان محلى اداره مىشد فقط به خود مشغول بود . از نظر ايرانيان ، كشور ايران هميشه مركز دنيا بود و جهان خارج از آن اهميت زيادى نداشت .
در اوايل قرن دهم دو واقعه خارق العاده در تاريخ اين كشور به وقوع پيوست كه اگر چه هيچ ارتباطى به هم نداشتند ، اما متشابها ايران را از خواب طولانى كه به آن فرود رفته بود بيرون آوردند و صرفا بر حسب تصادف ، و بدون اينكه واقعا نظر خاصى در كار باشد ، پاى طب غربى را به اين كشور بازساختند . منظور من از وقوع دو رويداد خارق العاده و مهم مذكور يكى ورود هيات‌هاى تجارى شركت هند شرقى و ديگرى آمدن هيات‌هاى مذهبى مسيحى به ايران است . اين دو گروه اگرچه اهدافى به كلى متفاوت را تعقيب مىكردند ، اما از نظر ما هر دو اثرى واحد و مشابه روى طرز فكر علمى ايرانيان باقى گذاشتند .
روز اول ژانويه 1600 ( 13 جمادى الثانى 1008 ) ملكه اليزابت اول فرمان تشكيل شركت هند شرقى « 1 » را صادر كرد و متعاقب آن سيل مامورين اين شركت به سوى كشورهاى آسيائى از جمله ايران سرازير گرديد . شاردن در اين مورد نوشته است « انگليسىها ( منظورش انگليسىهائى هستند كه به خاطر تجارت از جنوب وارد ايران شدند ) براى اولين بار در سال 1613 ( 1022 ه . ق . مترجم ) وارد ايران گرديدند » آن‌ها اولين قرارداد تجارتى خود را در سال 1024 با شاه عباس كبير منعقد ساختند « 2 » و در سال 1036 نمايندگان
( 1 ) - اين شركت را در كتب و نوشتجات انگليسى ، از جمله چند با در اين كتاب به اسامى the London East India Co . و يا the Old و يا the London Co . هم ناميده‌اند ( مترجم ) ( 2 ) - شاه عباس به كارتاك مامور اعزامى از سورات از طرف شركت هند شرقى قول داد كه هرساله ميان 1000 تا 3000 لنگه ابريشم از قرار هر پوند شش شيلينگ و شش پنس به كمپانى هند شرقى بفروشد و اين مقدار ابريشم بدون حقوق گمركى از ايران خارج گردد ( مترجم )