مخزن الأدوية ( ط . ج ) — الصفحة ٣٤٧
خانق النمر
باب هفتم : در بيان ادويه‌اى كه حرف اول آنها خاء معجمه است
باب هفتم : در بيان ادويه‌اى كه حرف اول آنها خاء معجمه است
فصل الخاء مع الالف
فصل الخاء مع الالف
خاماسوقى
خاماسوقى
به فتح خاى معجمه و الف و فتح ميم و الف و ضم سين مهمله و سكون واو و كسر قاف و يا لغت يونانى است و خاما به معنى زمين و سوقى به معنى انجير است يعنى انجير زمينى .
ماهيت آن : نباتى است بىساق و بىگل و شاخه‌هاى آن به قدر چهار انگشت و منبسط بر روى زمين و پر شير و برگ آن در زير شاخ آن رسته شبيه به برگ عدس و در زير برگ ثمرى مستدير و بيخ آن باريك و در ابار ماه رومى مىرسد . منبت آن سنگستان و مواضع خشك و در مصر خصوصاً عين الشمس بسيار .
طبيعت آن : گرم و خشك در اوايل سيّم .
افعال و خواص آن : بسيار حاد و جالى و حريف . * العين * اكتحال آن با عسل جهت رفع آثار قرحه چشم و ظلمت بصر و ابتداى نزول آب . * البواسير * خوردن قدرى قليل آن با نان مسقط دانه بواسير . * المعده * آشاميدن مطبوخ آن ملين بطن و به دستور لبن آن و ليكن با خطر . * الثواليل و السم و الاورام و غيرها * ضماد شاخ و به دستور طلاى شير آن بر ثواليل منكوب كه مسماريه نامند و ساير انواع ثواليل و خيلان و گزيدن عقرب و اورام بلغمى و قلع آثار ضرب سيلى بر جبهه و غير آن و به دستور طبيخ آن و چون اغصان آن را بكوبند و بر اورام بلغميه و ثواليل هر نوع كه باشد ضماد نمايند تحليل دهد . * الرحم * حمول ساييده آن با شراب جهت تسكين وجع رحم نافع .
مضر سينه ، مصلح آن كثيرا .
مقدار شربت آن : تا يك قيراط است .
خانق الذئب
خانق الذئب
كه قاتل الذئب نيز نامند .
ماهيت آن : گياهى است برگ آن شبيه به برگ دلب و تيره‌تر و كوچكتر از آن و تشريفات اين از آن زياده و از شاخ آن شاخ‌هاى باريك دراز رسته .
طبيعت آن : در آخر سيّم سرد و خشك .
افعال و خواص آن : بالخاصيه كشنده گرگ است و چون بكوبند و بر گوشت خام بيفشانند و گرگ بخورد به زودى خناق كند و بميرد و لهذا آن را خانق الذئب نامند و در ساير افعال مانند خانق النمر است كه مذكور مىشود و ابن ماسويه آن را اسقيل دانسته و صاحب اختيارات گفته كه به تحقيق خربق سياه است .
خانق الكلب
خانق الكلب
آن را قاتل الكلب نيز نامند و به هندى كلهاژى گويند .
ماهيت آن : گويند ازاراقى است كه به فارسى كچوله نامند و مذكور شد و يوسف بغدادى مولف ما لا يسع غير آن دانسته . ماهيت آن را گفته گياهى است شاخه‌هاى آن باريك طولانى و ديرشكن و برگ آن شبيه به برگ لبلاب كبير و اطراف آن تند و بسيار بدبوى و با رطوبت لزجه و زرد رنگ و ثمر آن در غلافى شبيه به باقلى به طول يك انگشت و در جوف آن دانه كوچكى سياه و صلب .
طبيعت آن : در چهارم گرم و خشك .
افعال و خواص آن : از سموم قتاله و كشنده سگ است در ساعت به خناق لهذا مسمى بدان گشته و كشنده ساير سباع و حيوانات دم دار و انسان نيز . * الاورام * ضماد آن جهت تحليل اورام بارده و نفخ بالغ النفع و به زودى مؤثر و علاج كسى كه آن را خورده باشد تبريد و ترطيب و فصد است اگر طبيعت متحمل آن باشد و تقويت قلب به مفرحات بارده .
خانق النمر
خانق النمر
به فتح نون و كسر ميم و سكون راى مهمله و قاتل النمر نيز نامند