مخزن الأدوية ( ط . ج ) — الصفحة ٩٦

فصل سيزدهم : در بيان بعض امور متعلقه به نجوم و طبيعيات

مقدار : مركب از چند كيفيت

امكنه : اراضى رملى

نباتات و زروع : بقول و سبزيها به اقسام

اشجار : هر درخت قوى الرايحه مانند سرو و ديودار و صندل و عود هندى

اثمار و حبوب : باقلى و لوبيا و ماش و كرويا و كزبره

حيوانات : سگان شكارى و استر و روباه و خرگوش و هر حيوان كوچك خشكى و آبى

طيور : ببغا و هر مرغى كه حكايت و تقليد انسان نمايد در گفتار مانند شارك و طوطى و نورى و هر مرغ ابلق دو رنگ كه پر آن منقش باشد .

اعضاء بسيطه : اعصاب قوّت ادراك

اعضاء مركبه : زبان و چشم و گوش و بينى

آلات حس : ذوق و لسان را نيز گفته‌اند .

امراض : امراض بارده يابسه نه به افراط

قمر

كيفيات و طبايع : سرد و تر ترى آن به اعتدال

كيفيات ملموسه : اغلظ و اكثف و ارطب اشياء

كيفيات مذوقه مشمومه : هر شى تفه بىمزه خام

قوا : قوّت طبيعيّه

الوان : زرقت و بياض غير خالص از حمرت و صفرت و كدورت و كمودت

عناصر : آب و هر چه برودت و رطوبت بر آن غالب باشد

اخلاط : بلغم و هرچه بلغميت بر آن غالب باشد

معادن : زجاج نبطى و احجار مشفّه و هر سنگ سفيد و دهنه

فلزات : لؤلؤ و بلور و فضه و هر سنگ سفيد رخو

ذكور و انثى : مؤنث و صاحب نوبت

نهارى و ليلى : ليلى

سعادت و نحوست : سعد است به نظر و به ذات قابل نحوست

مقدار : غلظت و كثافت با رطوبت

امكنه : اراضى مستوى قاع صفصف خالى

نباتات و زروع : عشب و خلفا و بردى و قطن و كتان و هر چه بر پا نايستد و تخم باشد مانند خيار و خيارزه و خربزه و هندوانه و كدو و پلول و غيرها

اشجار : هر درخت كوتاه ساق با شعب بسيار مانند انار شيرين و بادام شيرين

اثمار و حبوب : شعير و دخن و قثاء و خيار و هندوانه و كدو و ثمر هر درختى كه بر زمين پهن شود

حيوانات : بقر و ايل « 1 » و شات و هر حيوان مأنوس

طيور : بط و كركى و هر مرغ آبى و هر مرغ كوچكى و وطواط و صرد و سوام و شقراق

اعضاء بسيطه : جلد و شعر و ظفر و جانب اليسر از بدن

اعضاء مركبه : عنق و دست و پا

آلات حس : چشم و چشم ايسر را نيز گفته‌اند

امراض : امراض بارده رطبه بلغميه

ادويه منسوبه به زحل

الف آس ، اسرب ، آبنوس ، ابهل ، اذان الفار ، ابوقانس ، ( ابرون نوع من الحماحم ، ) « 2 » اثل ، اجاص ، اذخر ، اراك ، اسعد العدس ، افينس ، اقاقيا ، امروسيا ، امسوخ ، امغيلان ، انبرباريس ، ايذا اريذا

الباء بردى ، پرسياوشان ، برطانيقى ، بستياج ، بسفايج ، بقس ، بقم ، بقله حامضه ، بقله يهوديه ، بلح ، بلوط ، بليلج ، بنج ، بنوته كه ورق الطير و ورق الغنم نامند ، بنطافلن ، بولامونيون ، بهمى ، بشم

التاء - تمر هندى

الثاء ثمام ، ثيل

الجيم جار النهر ، چنار ، جلبان ، جوز العبهر ، جوز ماثل ، جوشيصا ، جيدار

الحاء حسك ، حشيشة الزجاج ، حصرم ، حضض ، حلفا ، حلق ، حلاب ، حماض ، حمضيض كه بقله حامضه است ، حمام ، حناء ، حى العالم

الخاء خانق النمر سياه خربق است ، خانق الذئب ، خانق الكلب ، خرنوب ، خلاف ، خمان كه اقطى است ، خمخم ، خندريلى ، خندروس ، خيزران

الدال - دبق ، دخن ، دردار ، دروفينون ، دلب ، دم‌الاخوين

الذال ذرت ، ذنب الخيل ، ذنب السبع

الراء ريباس

الزاء زبيب الجبل ، زعرور ، زيتون ، زيتون الماء ، زيت ، زيتار

السين ساداوران ، سامان گياه حصير ، سدر ، سرو ، سرخس ، سعد ، سفرجل ، سقولوقندريون ، سگ ، سلق ، سماق ، سماق الدباغين ، سندريطس ، سنا مكى ، سوسن

الشين شاه‌صينى ، شاهسفرم ، شاه‌بلوط ، شوكران

الصاد صندل

( 1 ) . ابل : ب ( 2 ) . فقط در نسخه ب