مخزن الأدوية ( ط . ج ) — الصفحة ٩٥
فصل سيزدهم : در بيان بعض امور متعلقه به نجوم و طبيعيات
معادن : لاجورد و سندروس و رخام و كباريت و زجاج فرعونى و زفت
فلزات : يو اقيت و بيجادق و هر سنگ گران بها و ذهب ( خالص ) « 1 » ابريز
ذكور و انثى : مذكر و قطب و صاحب قوّت « 2 »
نهارى و ليلى : نهارى علوى و سفلى نيز
سعادت و نحوست : سعد است به نظر و نحس است بالذات
مقدار : مستدير بالمعان و تخلخل
امكنه : جبال معادن
نباتات و زروع : نيشكر و شيرخشت و ترنجبين و شكر و هر چيز لطيف شيرين نافع
اشجار : هر درخت بلند كه ثمر آن را بخورند و چرب باشد مانند نارجيل و چلغوزه و بادام و هرچه ثمر خشك آن را نيز استعمال نمايند مانند نخل و فوفل و اشجار مذكوره
اثمار و حبوب : اترج و تين و عنب و تمر و بطيخ و حنطه و سلت و شعير و حلبه
حيوانات : غنم و نعجه و كبش و خيل و تمساح و غراب ابقع
طيور : عقرب و باز و قمرى و دباسى و رواشين و يمام و ساق خر
اعضاء بسيطه : دماغ و اعصاب جانب ايمن از بدن
اعضاء مركبه : سر و سينه و دل و شش و پهلو و دهان و دندانها
آلات حس : بصر و چشم راست را نيز گفته‌اند
امراض : امراض صفراويه و دمويه غير حاده
زهره
كيفيات و طبايع : سرد و تر به اعتدال
كيفيات ملموسه : انعم و اجمل اشياء
كيفيات مذوقه مشمومه : لذيذترين و شيرين و گواراترين اشياء « 3 »
قوا : قوّت شهوانيه
الوان : زرد مايل به سفيدى و سمرت گندم‌گون و خضرت را نيز گفته‌اند
عناصر : هواى قريب به آب ممزوج بدان
اخلاط : رطوبت غريزى
معادن : مغنيسا و كحل
فلزات : لؤلؤ و زبرجد و جذع و نحاس
ذكور و انثى : مؤنث و سفلى
نهارى و ليلى : ليلى و جنوبى
سعادت و نحوست : سعد اصغر
مقدار : سيال و ليّن
امكنه : اراضى كثيره المياه
نباتات و زروع : هر حب و تخم چرب روغن‌دار و روغنها و شيرينها و هر گياه ( نافع ارجمند با خار رنگين و پنبه ) « 4 »
اشجار : هر درخت نرم املس خوشبو خوش منظر مانند سرو و ساج و تفاح و سفرجل
اثمار و حبوب : تين و تمر و عنب و شعير و حلبه
حيوانات : هر حيوان صاحب سم سفيد و زرد وحشى
طيور : فاخته و عندليب و جراد و هر مرغى كه دانه چيند و هر مرغ آبى
اعضاء بسيطه : شحم و سمن و منى
اعضاء مركبه : رحم و مذاكير و آلات مباضعه
آلات حس : آلات استنشاق و منخر اليسر را نيز گفته‌اند
امراض : امراض بارده رطبه غير مفرط
عطارد
كيفيات و طبايع : ممتزج از سردى و خشكى و خشكى بر آن غالب و به هر كوكبى كه بياميزد مزاج آن گيرد .
كيفيات ملموسه : ممتزج از كيفيات
كيفيات مذوقه مشمومه : ممتزج از طعوم
قوا : قوّت مفكره در معانى
الوان : اغبر مركب از سواد و زردى مانند مرداسنگ و آسمان جونى « 5 »
عناصر : خاك ممزوج به آب
اخلاط : سوداى مخلوط به بلغم
معادن : نوره و زرنيخ و كهربا و زيبق
فلزات : فيروزه و صفر و روى
ذكور و انثى : مايل به ذكوريّت
نهارى و ليلى : نهارى
سعادت و نحوست : به ذات مايل به سعادت
( 1 ) . فقط در نسخه ب ( 2 ) . صاحب نوبت : ب ( 3 ) . الذّ اشياء و گواراتر و شيرين‌تر : ب ( 4 ) . فقط در نسخه ب ( 5 ) . رنگ اغبر مركب از سواد و زردى مانند مرداسنگ و آسمانجونى مركب از سواد و زردى : ب